روزى و رشد اموال، از آثار صله رحم ، شمرده شده است. [١] دلالت روايات ياد شده بر بداء، روشن و واضح است؛ زيرا زياد شدن عمر، رفع بلا و امثال آنها، بدون تقدير سابق و تغيير در آنها، بى معناست.

٤ . روايات بداء در تغيير تقديرات با دعا

امام صادق عليه السلام مى فرمايد: ادع اللّه عز و جل و لا تقل أن الأمر قد فرغ منه. [٢] امام موسى بن جعفر عليهماالسلام فرمود: إنّ الدعاء يردّ ما قد قدّر و ما لم يقدّر، قلت: وما قد قدّر عرفته فما لم يقدّر؟ قال: حتّى لا يكون؛ [٣] همانا دعا، امر مقدّر شده را بر مى گردانَد. راوى عرض كرد: امر مقدّر شده را دانستم، امّا امر مقدّر نشده را چگونه بر مى گرداند؟ فرمود: تا اين كه مقدّر نشود. دلالت روايات اين بخش هم، مانند بخش قبلى است.

٥ . روايات بداء در ايمان و كفر

منشأ سعادت و شقاوت و كفر و ايمان در شريعت اسلام، اعمال اختيارى خود بشر است كه عمل به دستورها، تضمين كننده سعادت بشر است و ترك آن دستورها، موجب شقاوت است. مطابق روايات، هر انسانى كه به دنيا مى آيد، يا سعيد است و يا شقى. وجود انسان در عوالم پيشين و رفتار او در مقابل تكاليف الهى در آن عوالم، موجب شقاوت يا سعادت او گرديده است و در نتيجه، خداوند سبحان، او را طينتى مناسب با شقاوت و سعادت او داده است. [٤]

[١] همان، ص ١٥٠، ح ٤ . نيز ر. ك : ص ١٥٨، ح ٣١ و ص ١٥٢، ح ١٣ و ص ١٥٥، ح ٢١.[٢] همان، ج ٢، ص ٤٦٧.[٣] همان، ص ٤٦٩، ح ٢ و ص ٤٧٠، ح ٨.[٤] بحث از طينت و وجود عوالمى پيش از دنيا براى انسان، مقاله اى مستقل مى طلبد و ما در اين جا به تناسب بداء در شقاوت و سعادت، با اشاره به آن، رد مى شويم.