١١ . علم به مدبّر : ص ٣٣ ، ح ٣٤ ؛ ١٢ . علم به اين كه انسان ، تحت تدبير است : ص ٣٣ ، ح ٣٤ ؛ ١٣ . علم به پايدارى خالق : ص ٣٣ ، ح ٣٤ ؛ ١٤ . علم به فانى بودن خود : ص ٣٣ ، ح ٣٤ ؛ ١٥ . رسيدن به خالق با استدلال بر آفريده ها : ص ٣٤ ، ح ٣٤ ؛ ١٦ . تشخيص زشت و زيبا : ص ٣٤ ، ح ٣٤ ؛ ١٧ . تشخيص اين كه در نادانى : تاريكى و در علم نور است ، ص ٣٤ ، ح ٣٤ ؛ ١٨ . تشخيص نياز به تحصيل علم و ادب : ص ٣٤ ، ح ٣٤ . كلام گهربار امام صادق عليه السلام اين بخش را در اين جمله ، خلاصه مى كند : إنّ أوّل الاُمور و مبدأها وقوّتَها وعمارتها الّتى لاينتفع بشى ءٍ إلّا به العقل الّذى جعله اللّه زينةً لخلقهِ ونورا لهم ... . [١]

ترغيب و ترهيب

در نگاهى گذرا به روايات اسلامى در باب عقل ، با تعدادى از رواياتْ مواجه مى شويم كه برخى از آنها ، مخاطب را در به كارگيرى از عقل سوق مى دهند و او را در اين جهت ، تشويق مى كنند . برخى ديگر نيز از دورى و محروميت از آن ، انذار مى دهند . به طورى كه اين تنذير ، عاملى مى شود جهت تعقّل ، تا راه سعادت را بر انسان بگشايد . عناوين داده شده از سوى روايات الكافى ، عبارت اند از :

الف . عناوين ترغيب

١ . جزا دادن بر اساس عقل : ص ١٢ ، ح ٨ و ص ١٣ ، ح ٩ ؛ ٢ . عقل ، معيار ارزش عبادت : ص ١٢ ، ح ٨ و ص ١٣ ، ح ٩ ؛ ٣ . برترى عقل : ص ١٤ ، ح ١١ ؛

[١] همان ، ص ١١ ، ح ٢ .[٢] عيون الحكم والمواعظ ، ص ٤٨ .[٣] غرر الحكم ، ح ٢٩٠٠ (به نقل از ميزان الحكمة ، ح ٤٥٥٤) .[٤] بحار الأنوار ، ج ٦٨ ، ص ٣٣١ ، ح ٦ .[٥] همان ، ج ٧٥، ص ٢٢٨ ، ح ١٠٠ .[٦] همان ، ج ٦٤ ، ص ٣٨١ .[٧] همان ، ج ٦٧ ، ص ١٩٧ .[٨] همان ، ج ٦٨ ، ص ٣٣٧ ، ح ٢٢ .[٩] الكافى ، ج ١ ، ص ١٢ ، ح ٤ .[١٠] همان ، ص ٢٣ ، ح ١٣ .[١١] خردگرايى در قرآن و حديث ، ص ٧١ ، ح ١٣٢ .[١٢] الكافى ، ج ١ ، ص ٢٣ ، ح ١٣ .[١٣] همان ، ص ٣٣ ، ح ٣٤.