مجموعه مقالات فارسي کنگره بين المللي ثقة الاسلام کليني - مجموعه مؤلفان - الصفحة ١٤

برخى روايات نيز «خرد» را بدون واسطه ، از لوازم ايمان معرفى مى كنند از جمله اين حديث از امام على عليه السلام كه مى فرمايد : ثلاثٌ من كنّ فيه كمل إيمانُهُ : العقلُ ، والحلمُ ، والعلمُ . [١] با اين بررسى ، روشن گرديد كه تناسب پاداش ، با دو محور : «ايمان» و «عمل صالح» ، از لوازم ايجاد شده از سوى پروردگار متعال براساس حكمت و عدالت است . آن گاه كه محور عمل ، فراهم گرديد ، از معيارهاى ارزش آن ، پايه هاى ايمانى است كه يكى از آنها خرد است . [٢] لذا با نقصان در هر كدام از اين دو ، پاداش آن عمل نيز كاهش مى يابد . اين پاداش ، با عدالت نيز تناقضى ندارد ؛ چرا كه خداوند متعال ، بر اساس اصل «تسهيل» در اسلام ، تكليف را متناسب باتوان انسان ، در همه زمينه ها واجب مى كند و از هيچ كس ، بيش از توان فكرى و عملى اش انتظار نمى رود . لذا سختىِ عملِ آن بنده اى كه بى جهت و بدون شناخت صحيح ، به عملى فراتر از توان خود اقدام مى كند ، متوجّه خود اوست ، نه پروردگار . بدين جهت ، بعضى از روايات ، پاداش را در گرو عقل انسان دانسته اند . [٣] در اين جا ،با توجّه به روايات موجود در جلد اوّل الكافى (كتاب عقل و جهل) ، موضوعاتى كه ضرورت وجود عقل را در آدمى پررنگ مى كنند و حكمت وجودش را در انسانْ نمايان مى سازند ، به طور اجمالى ، معرّفى مى گردند : ١ . مژده هدايت به صاحب عقل : ص ١٤ ، ح ١٢ ؛ ٢ . اتمام حجّت با عقل : ص ١٤ ، ح ١٢ ؛ ٣ . اثبات ربوبيت با برهان : ص١٤ ، ح ١٢ ؛