تأمّل در واژه هاى «خليفه» [٢] ، «امام» [٣] ، «وصى» [٤] ، «امير» [٥] والفاظ مشابه آن كه در گزارش هاى مختلف حديث جابر آمده و نيز موقعيت خانوادگى و عدد كسانى كه پيامبر صلى الله عليه و آله آنان را به عنوان جانشينان خود معرّفى مى كند و مهم تر از همه تأكيد ايشان بر اين كه قيام دين و عزّت اسلام و صلاح امّت تا قيامت در گرو خلافت آنهاست ، به روشنى نشان مى دهد كه پيامبر صلى الله عليه و آله در اين پيام مهم ، درصدد ارائه مشخّصات افرادى بوده كه شايستگى علمى ، عملى ، سياسى و مديريتى لازم را براى رهبرى جامعه اسلامى پس از او دارند ؛ كسانى كه از هر جهت مى توانند خليفه خدا و خليفه پيامبر خدا باشند . در آن هنگام ، اهمّيت اين نام و پيام آن به گونه اى بود كه به گفته ابن عبّاس ، ابو بكر در آغاز حكومتش ، خود را خليفه نمى خواند و در پاسخ كسى كه خطاب به او گفت : أنتَ خَليفَةُ رسولِ اللّه ِ ؛ تو خليفه رسول خدا هستى ؟» . پاسخ داد : نه . پرسيد : پس تو كيستى ؟ ابو بكر ، پاسخ داد : «أنَا الخالِفَةُ بَعدَهُ ؛

[١] ر . ك : صحيح البخارى : ج ١ ص٥٤ ح١١٤ و ج ٤ ص ١٦١٢ ح ٤١٦٨ و ج ٨ ص ٢٦٨٠ ح ٦٩٣٣ و مسند ابن حنبل : ج ١ ص ٦٩٥ ح ٢٩٩٢ و الطبقات الكبرى : ج ٢ ص ٢٤٤ .[٢] ر .ك : ص ٣٤١ (شمار امامان اهل بيت / تعبير «دوازده خليفه») .[٣] ر .ك : ص٣٤٩ (شمار امامان اهل بيت / تعبير «دوازده امام») .[٤] ر .ك : ص ٣٥٣ (شمار امامان اهل بيت / تعبير «دوازده وصى») .[٥] ر .ك : ص ٣٤٩ (شمار امامان اهل بيت / تعبير «دوازده امير») .