دانشنامه ميزان الحكمه - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢٩٣
٩ / ٦
كلّيات وظايف پيشوا
٣٥٩٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ به معاذ ، در هنگام فرستادن او به يمن ـ: اى معاذ! كتاب خدا را بديشان بياموز و آنان را بر خوى هاى نيك پرورش ده . هر يك از مردم را در جايگاه خود بنشان ؛ نيك باشند يا بد ، [١] و فرمان خدا را درباره آنان به كار ببند و در زمينه فرمان او و اموال او ، از هيچ كس هراس مدار ؛ زيرا اينها در اختيار تو و مال تو نيست . و امانت را ، در هر كم و بيشى ، به آنان بازگردان . بر تو باد نرمش و بخشايش ، جز در مورد فرو نهادن حق ، كه نادان بگويد : حقّ خدا را فرو نهادى . در هر كارى كه ترسيدى از آن بر تو خرده گرفته شود ، دليل انجام دادن آن را براى كارگزارانت بگو تا تو را معذور بدارند [و بى جهت ، بر تو خرده نگيرند] . روش هاى جاهليت را از ميان بردار ، مگر آنچه را كه اسلام روا شمرده است ، و اوامر اسلام را سراسر ، از خرد و كلان ، زنده بدار و بيشترين اهتمامت ، به نماز باشد ؛ زيرا نماز ، پس از اقرار به دين ، در رأس احكام اسلام است . خدا و فرداى قيامت را همواره به مردم يادآور شو و پياپى اندرز بده ؛ چرا كه اين كار ، آنان را در به كار بستنِ آنچه خدا دوست مى دارد ، تواناتر مى سازد . ديگر آن كه ، همه جا آموزگاران را در ميان ايشان بگمار . بندگى و پرستش آن خدايى را كن كه به سوى او باز مى گردى ، و در راه خدا ، از سرزنش هيچ سرزنشگرى باك مدار .
٣٥٩١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در سفارشش به على ع اى على! تو را با آن كه برايم بس عزيزى ، مى فرستم . پس هيچ وظيفه اى [و كارى] را به فردا وامگذار ؛ زيرا در هر روز ، كار و وظيفه اى هست . براى مردم ، نشست عمومى بگذار و دون پايه را بر بلندْ پايه مقدّم بدار ، و ناتوان را بر قدرتمند ، و زنان را بر مردان ، و با كسى كه تو را دركارت سرگردان مى كند ، مشورت مكن و از قرآن مشورت بخواه ، كه قرآن پيشواى توست .
٣٥٩٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : حكمران ، پنج وظيفه دارد : گردآورىِ به جاى فيى ء و اموال عمومى ، هزينه كردنِ به جاى آن ، و اين كه براى [تصدّىِ] امور مردم ، از بهترين كسى كه مى شناسد كمك بگيرد ، و مردم را [در مرزها و سرزمين دشمن ]معطّل نكند و آنها را به نابودى نكشاند ، و كار مردم را به فردا نيفكند .
[١] يعنى : هر كس را در مقام و مرتبه اى كه شايسته آن است ، قرار بده و با هر يك ، چنان رفتار كن كه در خور اوست .