موضوع مسئله در رواياتى كه گذشت ، بيان تكليف كسى است كه معتقد به امامت و ولايت اهل بيت عليهم السلام است ، امّا پس از درگذشت امام پيشين ، شناخت امام بعدى و اطاعت اوامر او ، برايش دشوار و يا ناممكن است . بر اساس روايات اين باب ، پيروان اهل بيت عليهم السلام در چنين شرايطى ، سه وظيفه دارند :

١ . تلاش براى شناخت امام

اين تكليف ، در صورتى است كه امام ، حاضر باشد ، ولى به دلايل سياسى و يا غير سياسى، شخص امام مجهول باشد . در اين صورت ، وظيفه پيروان امام پيشين ، تلاش براى شناخت امام بعدى است ، چنان كه زراره فرزند خود را براى مشخّص كردن امامِ پس از امام صادق عليه السلام ، به مدينه اعزام كرد . [١]

٢ . اعتقاد اجمالى به امام عصر

در صورتى كه به هر دليل ، معرفت تفصيلىِ امام بعدى ميسّر نباشد ، اعتقاد اجمالى به ولايت و امامت وى كافى است ؛ اعم از اين كه امام ، حاضر باشد و شناخت تفصيلىِ او نياز به زمان داشته باشد، يا غايب باشد و در دسترس نباشد . در روايت عيسى بن عبد اللّه آمده است : تقول : «اللّهُمَّ إنّي أتَولّى مَن بَقِيَ مِن حُجَجِكَ مِن وُلدِ الإِمامِ الماضي . [٢] مى گويى : «خدايا! من ولايت آن كسى را مى پذيرم كه از حجّت هاى تو و از

[١] ر . ك : ص ١٣٨ ح ٣٣٨٤ .[٢] ر . ك : ص ١٣٨ ح ٣٣٨٣ .