هستند . [١] ه . نكته قابل تأمّل اين است كه سخنى با آن اهمّيت و سرنوشت سازى كه آينده رهبرى در جامعه اسلامى را رقم مى زند ، چرا آن گونه كه بايد ، مورد توجّه صحابيان قرار نگرفته و كمتر به نقل آن پرداخته اند تا آن جا كه حديث «اِثنا عَشَرَ خليفة (دوازده خليفه) به حديث جابر بن سَمُره معروف گرديده است . بى ترديد ، سياسى بودن مضمون حديث در عدم نقل آن توسّط اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله مؤثّر بوده است . لذا عدم شهرت نقل آن از طرق مختلف ، دلالت بر بى توجّهى صحابيان به اين موضوع مهم ندارد .

٢ . زمان و مكان صدور حديث

حديث موجود در صحيح مسلم ، سخن پيامبر صلى الله عليه و آله درباره خلفاى پس از خود را مربوط به روز جمعه اى مى داند كه شخصى به نام اَسلَمى سنگسار شد . [٢] اين واقعه در مدينه اتّفاق افتاده است [٣] و از اين رو مى توان گفت مكان سخن پيامبر صلى الله عليه و آله مسجد مدينه بوده است ؛ امّا مسند ابن حنبل ، زمان صدور اين حديث را عرفه و مكان آن را سرزمين عرفات [٤] ذكر كرده است و در گزارشى ديگر ، مكان صدور آن را مِنا مى داند . [٥] با تأمّل در متن گزارش هايى كه مربوط به اين واقعه است ، به نظر مى رسد كه جابر بن سَمُره واقعه اى را بيان مى كند و احتمال تعدّد واقعه (با توجّه به ويژگى هاى اختصاصى موجود در متن) بعيد است .

[١] ر . ك : ص ٣٤٥ ـ ٣٤٧ ح ٣٦٦٠ ـ ٣٦٦٦ .[٢] ر . ك : ص ٣٤٣ ح ٣٦٥٦ .[٣] اُسد الغابة : ج ٥ ص ٦.[٤] مسند ابن حنبل : ج ٧ ص ٤٢٩ ح ٢٠٩٩١ .[٥] همان منبع .