بر پايه احاديثى كه در فصل يازدهم آمد ، پيامبر خدا دوازده نفر از خاندان خود را يكى پس از ديگرى به عنوان جانشينان خود و امامان و رهبران آينده جهان اسلام ، به امّت معرّفى كرده است . اين متون را به دو دسته مى توان تقسيم كرد : دسته اول ، احاديثى كه در منابع روايى پيروان اهل بيت عليهم السلام آمده است . سند اين احاديث ، صحيح و معتبر است و دلالت آنها بر مبناى پيروان اهل بيت در موضوع امامت ، روشن و غيرقابل ترديد است . بسيارى از اين روايات ، در اين فصل نقل شد . دسته دوم ، احاديثى كه منابع اهل سنّت از پيامبر خدا روايت كرده اند . اين احاديث نيز بر مبناى اهل سنت از صحت و اعتبار لازم برخوردارند ؛ ليكن دلالت آنها به وضوح دلالت احاديث دسته اوّل نيست و از اين رو ، احتمالات مختلفى در تبيين مقصود از آنها ذكر شده است . در اين پژوهش ، علاوه بر ارزيابى سند اين دسته از احاديث ، روشن خواهد شد كه مقصود از آنها نيز ، چيزى جز مدلول روايات دسته اوّل نيست :

١ . ارزيابى سند احاديث

در زمينه ارزيابى سند احاديث مربوط به تعداد خلفا ، چند نكته قابل ذكر است : الف . سند اين احاديث در منابع كهن و معتبر اهل سنّت به جابر بن سَمُره [١]

[١] ر . ك : ص ٣٤١ ـ ٣٤٣ ح ٣٦٥٤ـ٣٦٥٨ .[٢] ر . ك : ص ٣٤٢ ح ٣٦٥٩ .[٣] جابر بن سَمُره ، از صحابيان كم سال و خواهرزاده سعد بن أبى وقّاص است (تهذيب الكمال : ج ٤ ص ٤٣٧ ش ٨٦٧ ) . پدرش در سال فتح مكّه مسلمان شد ( الإصابة : ج٣ ص١٤٩ ) . او در كوفه مى زيست و پس از سال ٧٣ وفات كرد ( سير أعلام النبلاء : ج٣ ص١٨٦ ) . از او ١٤٦ حديث ( با حفظ مكرّرات ) نقل شده كه ٢٣ روايت آن در صحيح مسلم است ( تهذيب الأسماء : ج ١ ص ١٤٢ ) .[٤] شرح السنّة : ج ١٥ ص ٣١.[٥] سلسلة الأحاديث الصحيحة : ج ١ ص ٦٥١ ش ٣٧٦ .[٦] ر . ك : ص ٣٤١ ـ ٣٤٢ ح ٢٥١٨ ـ ٢٥٢٠ .[٧] ر . ك : ص ٣٤٩ ح ٢٥٣١ .[٨] ر . ك : الخصال : ص ٤٦٩ ـ ٤٧٣ ح ١٢ ـ ٣٠ (با ١٩ سند) و المناقب ، ابن شهر آشوب : ج ١ ص ٢٤٨ و ص ٢٤٩ و ص ٢٥٠ ، العمدة : ص ٤١٦ ح ٨٥٦ و ص ٤١٩ ح ٨٧١ ، كشف الغمّة : ج ١ ص ٥٧ و ٥٨ ، إعلام الورى : ج ٢ ص ١٥٨ ، بحار الأنوار : ج ٣٦ ص ٢٣٩ ح ٣٨ .[٩] ر . ك : ص ٣٤٥ ـ ٣٤٧ ح ٣٦٦٠ ـ ٣٦٦٦ .