٣٥٢٩.امام باقر عليه السلام ـ در اندرزهايش به عمر بن عبدالعزيز ـ: اى عمر! درها را بگشاى، پرده ها را كنار بزن ، ستم ديده را يارى كن و جلو ستمكار را بگير .

ر . ك : دانش نامه اميرالمؤمنين عليه السلام : (بخش پنجم / فصل ششم : سياست هاى اجتماعى / ارتباط مستقيم با مردم) .

د ـ مقدّم داشتن مستضعفان

٣٥٣٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سخنانى به على عليه السلام ، در هنگامى كه او: فرو دست را بر فرادست ، مقدّم بدار ، و ناتوان را بر زورمند .

٣٥٣١.امام على عليه السلام ـ در فرمانْ نامه اش به مالك اشتر ، آن گاه كه او ر: ديگر آن كه درباره طبقه فرو دستِ درمانده ، همچون مستمندان و نيازمندان و بينوايان و رنجوران ، همواره خداى را در نظر بدار ؛ زيرا در ميان اين طبقه ، تهى دستانى هستند كه دست به سوى اين و آن مى گشايند و يا بدون آن كه درخواستى كنند ، نشان مى دهند كه نيازمندند ، و عدّه اى هم روى گدايى ندارند . [١] حقّ آنان را كه خداوند عز و جلپاسداشت آن را از تو خواسته است ، پاس بدار و بخشى از بيت المالت را و بهره اى از غلّاتِ [٢] اراضىِ بازمانده براى دولت [٣] اسلامى هر شهر و آبادى را براى آنان قرار ده ؛ زيرا دورترينِ آنان ، همانند نزديك ترينشان سهم مى برد ، و تو مسئول پاسدارى از حقّ او هستى ، و مبادا سرمستى[ ِ نعمت يا قدرت] ، تو را از رسيدگى به اين طبقه باز بدارد ؛ چرا كه نگهدارى از چيزى بسيار و مهم ، عذر موجّهى براى تو در فرو نهادن امرى ناچيز ، نخواهد بود . بنا بر اين ، همواره در انديشه مشكلات اين طبقه باش و متكبّرانه از آنان رخ متاب . و به امور كسانى از آنان كه به تو دسترس ندارند و در نگاه ها خُرد مى آيند و مردم آنان را بى مقدار مى پندارند ، رسيدگى كن و براى اين كار ، كسى را كه مورد اعتماد توست و خدا ترس و فروتن است ، برگمار تا احوال آنان را به تو گزارش دهد ، آن گاه ، درباره آنان آن گونه رفتار كن كه در روزى كه خدا را ملاقات مى كنى ، عذرت را بپذيرد ؛ چرا كه اين دسته از مردم ، بيش از ديگران به دادگرى نيازمندند . و با گزاردن حقّ هر كس ، در پيشگاه خداوند عز و جل عذر و حجّتى داشته باش . به يتيمان و سالخوردگانى كه دستشان از همه جا كوتاه است و دست خواهش به سوى كسى دراز نمى كنند ، توجّه كن ، و اين ، بر حكمرانان گران است ، و البته حق هميشه گران است ؛ ولى خداوند آن را بر مردمانى كه طالب آخرت اند و در اين راه سخت مى شكيبند و به راست بودنِ وعده اى كه خداوند به آنان داده است ، اطمينان دارند، سبك و آسان مى گرداند .

[١] معترّ در متن عربى حديث ، به كسى گفته مى شود كه نادار است و نشانِ نادارى دارد ، ولى در خواست كمك نمى كند .[٢] محصولات زراعى و سر درختى .[٣] صوانى در متن عربى حديث ، املاك و زمين هايى است كه صاحبانشان آنها را ترك كرده اند ، يا مرده اند و وارثى ندارند .