دوازده گانه نيستند . بنابر اين خلفاى اربعه ، معاويه و مروان بن حكم ، از اين گروه خارج مى شوند و دوازده نفر باقى خواهند ماند . [١] براى روشن شدن سخن اين دو نفر ، اين نكته را بايد ذكر كنيم كه حاكمان اموى پانزده نفر بوده اند كه دوران حكومت آنان سيزده سال پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله آغاز شده است (عثمان در اواخر سال ٢٣ هجرى به خلافت رسيد) . اين دو نفر براى رفع مشكل تعداد افراد بنى اميّه و زمان حكومت آنان ، اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله را به پيامبر خدا ملحق نموده ، شايسته عنوان «خلافة النّبى» ندانسته اند . در نتيجه ، دوران خلفاى اربعه ، معاويه و مروان بن حكم ، از اين حكم خارج شده و دوازده نفر ذيل آن باقى مانده اند . گفتنى است كه ابن جوزى در ابتداى سخن خويش گفته است كه دستيابى به مدلول اصلى سخن پيامبر صلى الله عليه و آله و فهم آن ، ممكن نيست . [٢]

نقد نظريه چهارم

١ . خلفاى چهارگانه ، از عنوان دوازده خليفه خارج شده اند و هيچ استدلالى بر آن ارائه نشده است . ٢ . در متون اهل سنّت ، دوران خلافت پيامبر صلى الله عليه و آله تا سى سال پس از ايشان دانسته شده است . پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده است : الخِلافَةُ في اُمَّتي ثَلاثونَ سَنَةً ثُمَّ مُلكٌ بَعدَ ذلِكَ . [٣] خلافت ، در امت من ، سى سال است . سپس ، بعد از آن ، سلطنت است . در حالى كه اين نظريه خلافت را بعد از سال ٦٠ هجرى (مرگ معاويه) تصوير

[١] ر . ك : فتح البارى : ج ١٣ ص ٢١٢ .[٢] ر .ك : فتح البارى : ج ١٣ ص ٢١٢ .[٣] سنن الترمذى : ج ٤ ص ٥٠٣ ح ٢٢٢٦ ، سنن أبي داوود : ج ٤ ص ٢١١ ح ٤٦٤٦ و ٤٦٤٧ ، مسند ابن حنبل : ج ٨ ص ٢١٣ ح ٢١٩٧٨ ، السنن الكبرى للنسائي : ج ٥ ص ٤٧ ح ٨١٥٥ ، صحيح ابن حبّان : ج ٩ ص ٣٥ ح ٦٦٥٧ ، سلسلة الأحاديث الصحيحة : ج ١ ص ٧٤٢ ح ٤٥٩ .