ابن جوزى مى گويد : منظور ، وجود دوازده خليفه در دوره اسلامى تا روز قيامت است كه آنان ، بر اساس حق رفتار مى كنند ، هر چند دوران خلافتشان پشت سر هم نباشد . [١] ابن كثير نيز در تفسير خود از اين نظريه دفاع مى كند . [٢]

نقد نظريه سوم

١ . غير شفّاف كردن سخن پيامبر صلى الله عليه و آله ، ممكن است برخى از اشكالات وارد بر نظريات پيشين را حل كند ؛ ولى نتيجه اى روشن و مشخّص براى ما نخواهد داشت . نتيجه اين سخن آن است كه پيامبر صلى الله عليه و آله جمله اى مبهم و معمّاگونه فرموده است كه هيچ نقشى در معرفت و عمل جامعه اسلامى نخواهد داشت ! ٢ . سخن پيامبر صلى الله عليه و آله براى پى ريزى مسيرى هموار براى رسيدن به هدفى بزرگ است . تبعيت مردم از اين رهبران ، موجب راهيابى و هدايت آنان خواهد گشت ، در صورتى كه با فرض نا مشخّص بودن آن دوازده نفر ، اين هدف هرگز محقّق نخواهد شد و حتّى موجب سردرگمى آنان در شناخت مقتدا و سوء استفاده دنياطلبان از آن خواهد شد .

نظريه چهارم : خلفاى بنى اميّه

خطابى و ابن جوزى گفته اند : مقصود پيامبر از خلفاى دوازده گانه ، افراد بنى اميّه هستند . اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله مربوط به زمان ايشان هستند و مشمول عنوان خلفاى

[١] فتح الباري : ج ١٣ ص ٢١٣ ، مسائل خلافية : ص ٨ .[٢] تفسير ابن كثير : ج ٦ ص ٨٥ .