فلسفه اخلاق - غرویان، محسن - الصفحة ٣٥
خوب است و اگر ضرر غير مطرح باشد، كار اخلاقى بد است.
تكليف وجدانى: اين نظريه را كانت، فيلسوف آلمانى (١٧٢٤- ١٨٠٤) مطرح كرده است. وى مىگويد: معيار فعل اخلاقى اين است كه فعل داراى شروط ذيل باشد:
الف- با اراده آزاد و از روى اختيار انجام شود.
ب- بر طبق وظيفه و تكليف وجدانى و هماهنگ با حكم عقل عملى باشد.
ج- به نيت احترام به قانون عقلى و تكليف وجدانى انجام گيرد.
مهمترين نكتهاى كه كانت بر آن تأكيد دارد، شرط سوم است. وى اعتقاد راسخى به وجدان اخلاقى دارد.
شهيد مطهرى قدس سره مىنويسد: «شايد هيچ فيلسوفى در دنيا نيامده است كه به اندازه كانت براى وجدان انسانى اصالت قايل باشد و مىگويند: بر روى سر لوح قبرش هم جملهاى را كه از خود اوست، نوشتهاند و آن جمله معروفش اين است:
«دو چيز است كه اعجاب انسان را برمىانگيزد: يكى آسمان پرستارهاى كه در بالاى سر ما قرار دارد و ديگر، وجدان و ضميرى كه در درون ما قرار گرفته است.» او معتقد به الهام وجدانى است و مىگويد: بعضى چيزها را انسان در وجدان خودش بهصورت يك تكليف و يك امر و نهى احساس مىكند. اينكه «ظلم نكن»، در وجدان انسان بهصورت يك امر فطرى هست. اينكه «دروغ نگو» و «راست بگو»، اينكه «نسبت به ديگران محبّت بورز»، اينكه «خيانت نكن»، اينها يك سلسله دستورهاست كه به حكم فطرت، در وجدان انسان قرار داده شده. وجدان انسان خودش به