فلسفه اخلاق - غرویان، محسن - الصفحة ٣٣
فعل اخلاقى در باب معيار فعل اخلاقى، آراء گوناگونى وجود دارد:
غيرخواهى و احساسات نوعدوستانه:
بعضى گفتهاند: معيار فعل اخلاقى اين است كه در آن، «غير» هدف باشد، نه خود انسان؛ يعنى: هر فعلى كه هدف از انجام آن، خود انسان باشد، غير اخلاقى است و هر فعلى كه هدف از انجام آن، خود انسان نباشد، بلكه غير باشد، فعل اخلاقى است. از ديدگاه اينان، هر فعلى كه از سر عاطفه باشد، اخلاقى است و هر فعلى كه ناشى از غريزه باشد، غير اخلاقى به حساب مىآيد.
توضيح اينكه فرق «غريزه» و «عاطفه» در اين است كه در عاطفه، هدف «غير» است و در غريزه، هدف «خود». پس فعل اخلاقى همواره عاطفى است و فعل غريزى، هميشه غير اخلاقى. همانگونه كه استاد مرتضى مطهرى قدس سره متذكر شدهاند، چه بگوييم «فعل اخلاقى آن است كه هدف در آن غير باشد و چه بگوييم فعل اخلاقى آن است كه ناشى از احساسات نوعدوستانه باشد نتيجه يكى است، اما تعريف اول از راه «غايت» است و تعريف دوم از راه «فاعل»؛ زيرا فعلى كه غايت آن «غير» باشد، بدون اينكه انسان احساسات غير دوستى داشته باشد، عملًا ممكن نيست. فعلى هم كه ناشى از احساسات غيردوستانه باشد، قهراً هدف از آن «غير» است.
نقد و بررسى: آيا مىتوان پذيرفت كه معيار فعل اخلاقى آن است كه غايت آن، غير باشد و يا ناشى از احساسات غير دوستى باشد؟ بهنظر