درس شانزدهم اسلام و نظريه وجدان اخلاقى‌ بحث «وجدان» از مباحث مهم روان‌شناسى، انسان‌شناسى و فلسفه اخلاق است. اهميت اين بحث از آن جهت است كه هم متفكران دينى به آن پرداخته‌اند و هم فيلسوفان و روان‌شناسان غير الهى از آن سخن گفته‌اند. اين ضرب‌المثل در بين همه اقوام و ملل معروف است: «وجدان تنها محكمه‌اى است كه احتياج به قاضى ندارد.» در اين درس، به بررسى تعريف و ماهيت وجدان مى‌پردازيم.
وجدان چيست؟
«وجدان» از نظر لغوى، به‌معناى يافتن و رسيدن به واقع چيزى است.
به تعبير فلسفى، «وجدان» به‌معناى يافت باطنى و علم حضورى است. در منطق، «وجدانيات» به قضايايى گفته مى‌شود كه ما آن‌ها را از طريق علم حضورى يافته‌ايم؛ مثل اين‌كه مى‌گوييم: من مى‌ترسم، من تشنه‌ام، من احساس شرم مى‌كنم.
در تعريف و بيان ماهيت وجدان، بين فلاسفه و متفكران، اختلاف‌هاى زيادى ديده مى‌شود. اما با وجود همه اين اختلاف نظرها، برخى صفات و نمودهاى مشترك و ثابت براى وجدان اخلاقى و انسانى، بين همه مورد