فلسفه اخلاق - غرویان، محسن - الصفحة ١٧٠
تعدّد نمىپذيرد، ولى اطراف بىشمار و غير متناهى است. بنابراين، فضيلت همانند مركز دايره است و رذايل همچون ديگر نقاط مفروضه از مركز تا محيط است. مركز نقطه واحد معيّن است و ديگر نقاط مفروضه اطراف آن بىشمار و نامتناهى است. «١» نقد نظريه «اعتدال» ارسطويى گرچه نظريه ارسطو در برخى كتب اخلاق اسلامى مورد قبول قرار گرفته، اما در عين حال، انتقاداتى نيز بر آن وارد است. در كتاب كليات فلسفه، آمده است:
هر چند در نگاه نخستين، اين عقيده موجّه مىنمايد كه مردم همواره بايستى در كارهاى خود حدّ اعتدال را رعايت كنند، اما بهنظر مىرسد اوضاع و احوالى نيز وجود دارد كه در آنها اين دستور و صوابديد به كار نمىآيد؛ مثلًا، ميان وفاى بهعهد و عهدشكنى، هيچ روش متوسطى وجود ندارد همين حكم نسبت به راستگويى صادق است: يا كسى راست مىگويد يا راست نمىگويد، و حدّ وسطى ميان اين دو نيست ... بهنظر مىرسد كه اينگونه فضايل «مطلق» باشند و برخلاف فضايلى مانند شجاعت (كه حد وسط ميان بىباكى و ترس زياد است)، نسبت به اشخاص و برحسب احوال گوناگون، تفاوت نداشته باشند. «٢»