درس پانزدهم: «من» حقيقى و غيرحقيقى در انسان‌ يكى از بحث‌هاى انسان‌شناسانه در روان‌شناسى و اخلاق اين است كه آيا انسان داراى دو نفس و دو «من» مى‌باشد: يكى من علوى و ديگرى من سفلى؟ يا حقيقتاً انسان بيش از يك نفس و يك «من» ندارد و تقسيم‌بندى نفس به علوى و سفلى يا به ربّانى و حيوانى و يا به زمينى و آسمانى و امثال اين‌ها، مجازى و اعتبارى است؟ با توجه به اين‌كه در قرآن كريم از نفس آدمى با تعابير متفاوت «نفس امّاره»، «نفس لوّامه» و «نفس مطمئنّه» ياد شده، پرداختن به اين بحث از اهميت خاصى برخوردار است.
خود و ناخود همان‌گونه كه در درس گذشته اشاره شد، در اسلام از يك سو، توصيه مى‌شود كه با خود مبارزه كنيم و نفس را بكشيم و از سوى ديگر، به عزّت نفس و تكريم و احترام آن توصيه مى‌شود. حال سؤال اين است كه آيا انسان داراى دو «من» و دو «خود» است؟
شهيد مطهرى قدس سره در اين زمينه، در بيانى زيبا مى‌نويسند:
اين چگونه است كه در اسلام، از نظر اخلاقى از يك طرف، توصيه و تأكيد مى‌شود به مبارزه و مجاهده با نفس و هواى نفس و از طرف‌