درس سيزدهم: نقش نيّت در فعل اخلاقى‌ يكى از مباحث فلسفه اخلاق اين است كه آيا ارزش اخلاقى يك عمل مربوط به خود آن عمل است و فعل جداى از فاعل آن مى‌باشد يا ارزش فعل مربوط به فاعل و چگونگى نيّت و قصد اوست و يا به هر دو مربوط است؟ عده‌اى در افعال خوب، فقط حُسن فعلى را شرط مى‌دانند، عده‌اى فقط حُسن فاعلى را لازم مى‌شمارند و عده‌اى ديگر، هم حُسن فعلى را لازم مى‌دانند و هم حُسن فاعلى را. بايد ديد اسلام، در اين زمينه چه مى‌گويد.
نيّت چيست؟
نيّت، امرى قلبى و باطنى و- به اصطلاح- فعل نفسانى است. فعل دوگونه است: برخى افعال مربوط به اعضاى بدن هستند؛ مثل خوردن و آشاميدن كه به آن‌ها «افعال‌جوارحى» گفته مى‌شود و برخى ديگر از افعال مربوط به قلب و نفس انسانند؛ مثل حُسن ظن و سوء ظن و نيّت كه به اين‌ها «افعال جوانحى» گفته مى‌شود.
حقيقت نيّت همان كشش و توجه شديد نفس نسبت به غايت و هدف نهايى در انجام يك فعل است و «توجه» كارى مربوط به نفس و روح انسان‌