اصول اخلاق اجتماعى - پژوهشکده تحقيقات اسلامي سپاه - الصفحة ٥٨ - انواع تعاون

و مسلمانان نگردد، همچنانكه نبايد در امور غيرانسانى و ضد شرعى با آنان، همكارى كرد.

ب- تعاون منفى‌

همانگونه كه به سامان رساندن كارهاى عظيم و سازنده بدون تعاون، امكان پذير نيست. ارتكاب بسيارى از گناهان و جنايت‌ها و ... نيز بدون تعاون ميسّر نمى‌شود و منظور از تعاون منفى نيز همين است كه در زبان قرآن با عنوان «تعاون بر اثم و عدوان»، محكوم و ممنوع اعلام شده است:

«... و لا تَعاوَنُوا عَلَى الْاثْمِ وَ الْعُدْوانِ»[١]

و بر گناه و تجاوز، همديگر را يارى ندهيد.

با توجه به اينكه اين جمله در پى‌ «و تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرّ وَ التَّقْوى‌» آمده، مى‌توان گفت «اثم» و «عدوان» در برابر «برّ» و «تقوا» قرار دارد و همان معناى وسيعى كه آن دو كلمه در تعاون مثبت داشت، اين دو كلمه هم در تعاون منفى دارد و شامل هرگونه كار زشت در برابر خدا و مردم مى‌شود.

خوددارى از تعاون منفى اگر مهم‌تر از تعاون مثبت نباشد، كم‌تر از آن هم نيست و اگر نيمى از كارهاى اجتماعى به تعاون مثبت، بستگى داشته باشد، نيم ديگر آن نيز به عدم تعاون منفى وابسته است. بنابراين مسلمانان موظّفند پابه‌پاى تعاون سازنده، از تعاون مخرّب نيز فاصله بگيرند و هرگز به كسى در گناه و زشتى و آنچه مورد خشم خدا و محكوميت عقل و شرع است، مدد نكنند.

[١] - مائده( ٥)، آيه ٢.