اصول اخلاق اجتماعى - پژوهشکده تحقيقات اسلامي سپاه - الصفحة ٤٨ - اولويتها

«اوْلَى النَّاسِ بِالرَّحْمَةِ الْمُحْتاجُ الَيْها»[١]

سزاوارترين مردم به مهربانى، نيازمند به آن است.

از نظر روايات، برخى از كسانى كه از چنين اولويتى برخوردارند، عبارتند از:

١- دانشمندى كه قدرش مجهول باشد و همچون نادانان با او رفتار شود.

٢- بزرگوارى كه گرفتار انسان پستى شده باشد.

٣- نيكوكارى كه زير دست بدكاران قرار گرفته است.

٤- عزيزى كه خوار گشته است.

٥- ثروتمندى كه فقير شده باشد.

اميرمؤمنان ٧ درباره سه دسته اول فرموده است:

«احَقُّ النَّاسِ بِالرَّحْمَةِ عالِمٌ يَجْرى‌ عَلَيْهِ حُكْمُ جاهِلٍ وَ كَريمٌ يَسْتَوْلى‌ عَلَيْهِ لَئيمٌ وَ بِرٌّ تَسَلَّطَ عَلَيْهِ فاجِرٌ»[٢]

سزاوارترين مردم به ترّحم؛ دانشمندى است كه حكم جاهلى بروى اجرا گردد [يا جاهلى بر او حكم راند] و بزرگوارى كه انسانى پست بر او دست يافته، و نيكوكارى كه بدكارى بر او چيره گشته است.

امام صادق ٧ درباره سه دسته آنها مى‌فرمايد:

«انّى‌ لَارْحَمُ ثَلاثَةً وَ حَقٌّ لَهُمْ انْ يُرْحَمُوا؛ عَزيزٌ اصابَتْهُ مَذَلَّةٌ بَعْدَ الْعِزّ وَ غَنِىٌّ اصابَتْهُ حاجَةٌ بَعْدَ الْغِنى‌ وَ عالِمٌ يَسْتَخِفُّ بِهِ اهْلُهُ وَ

[١] - شرح غررالحكم، ج ٢، ص ٤١١.

[٢] - همان، ص ٤٣١.