اصول اخلاق اجتماعى - پژوهشکده تحقيقات اسلامي سپاه - الصفحة ١٠١ - نمودهاى احسان

الى‌ كُلّ بَرّ وَ فاجِرٍ»[١]

پس از قبول دين، نخستين دستور عقل، دوست داشتن مردم و نيكى كردن به هر انسان خوب و بدى است.

اميرمؤمنان سلام اللّه عليه نيزد در سخن نغزى مى‌فرمايد:

«ابْذُلْ مَعْرُوفَكَ لِلنَّاسِ كافَّةً فَانَّ فَضيلَةَ فِعْلِ الْمَعْرُوفِ لايَعْدِلُها عِنْدَاللَّهِ سُبْحانَهُ شَىْ‌ءٌ»[٢]

كار خوب خويش را به همه مردم اهدا كن زيرا كه هيچ چيز نزد خداى سبحان، معادل فضيلت كار نيك نيست.

و برترين نشانه ايمان را نيز احسان دانسته و فرموده است:

«افْضَلُ الْايمانِ الْاحْسانُ»[٣]

نمودهاى احسان‌

چنانكه گذشت، احسان دايره گسترده‌اى دارد و هر كار نيكى را كه انسان نسبت به ديگران انجام دهد، در بر مى‌گيرد، خواه اين ديگران، خدا،[٤] پدر و مادر و مؤمنان باشند يا نامسلمانان و دشمنان. بر اين اساس، احسان، نمودهاى متنوّعى دارد كه شمارش آنها ميسّر نيست، از اين رو در اينجا به تعدادى از آنها اشاره مى‌كنيم:

[١] - المحجة البيضاء، ج ٣، ص ٣٦٤.

[٢] - شرح غررالحكم، ج ٢، ص ٣٧٥.

[٣] - همان.

[٤] - روشن است كه احسان و نيكى نسبت به خداوند متعال به معناى نفع رساندن به اونيست بلكه منظور همان اطاعت و ايمان به خداست.