«هر چه بادا باد» لطفى كه هست ناشى است از همين عاميانه بودنشان. جاى ديگر مى‌خواهد نشان دهد كه عارف تا چه حد از صوفى و زاهد زرنگ‌تر است مى‌گويد، فرصت‌جويى را ببين كه تا فتنه در عالم افتاد، عارف به جام مى‌زد و از غم كران گرفت. تمام فرصت طلبى و چالاكى رندانه عارف را در همين لفظ «زد» مجسم- كرده است كه از محاورات عاميانه گرفته است. اين نيز كه از زندگى عامه- گهگاه مايه الهام مى‌گيرد، از كبوتر و مضراب حرف مى‌زند، به فال و قرعه اشاره- مى‌كند، يا از شيشه‌بازى سرشگ سخن مى‌گويد [٤٠] خود جلوه‌اى از همين علاقه به زندگى عوام است اما ذوق خاصى كه وى در طرز استعمال الفاظ محاوره نشان مى‌دهد مزيت خاصى به كلام او مى‌بخشد. اين كارى است كه در آن روزگاران كمتر مورد توجه شاعران مى‌شده است و نكته اينجاست كه سخن حافظ را، با آنكه اديبانه و تهذيب يافته است، اين گونه الفاظ بى‌اندام نكرده سهل است جلوه و رونقى تازه داده است. بعلاوه، حافظ با سادگى و بى‌قيدى يك رند گهگاه از عقايد و رسوم عاميانه هم براى بيان افكار خويش كمك مى‌گيرد. چنانكه گاه از مضراب و كبوتر ياد مى‌كند [٤١]، گاه از خوان يغما كه چراگاه حرص تركان بوده است [٤٢] سخن مى‌گويد، وقتى از كاغذين‌جامه مظلومان حرف مى‌زند [٤٣]، گاه از دوختن چشم باز شكارى الهام مى‌گيرد [٤٤] و گاه با فال و اختر طالع خود را سرگرم مى‌كند [٤٥]. گمان دارم او اولين شاعر نام‌آورى است كه در ايران پايه آن چيزى را نهاد كه بعدها سبك هندى خوانده‌اند و بعد از قرنها شعر را از حلقه ادبا و مجمع علما به مجلس بازاريان و محفل رندان كشانيد و همه را از آن ذوق و لذت بخشيد. شايد همين نكته بود كه شعر وى را، خاصه آنچه مربوط به شراب و مستى بود، در ذايقه طبع بعضى از قدما ذوق شعر نزارى قهستانى مى‌داد اما جامى كه اين حرف را مى‌زند نمى‌دانم لطف بيان و عمق فكر حافظ را در كدام شعر نزارى يافته است؟

شهرت و قبولى كه غزلهاى حافظ يافته است البته همه مديون فكر بلند و انديشه انسانى او نيست، شيوه مطبوع زبانش نيز در اين نام و آوازه او سهم و تأثير بسيار دارد. عبث نيست كه بعد از قرنها، زبان شعر حافظ هنوز همان زبان شعر ماست. سنتهاى غزل- كه هنوز در شعر امروز ما هست- قسمت عمده‌اش‌