پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٢٦ - امام سجاد عليه السلام در گستره فقه و احكام شرعى

فرمودند و آنگاه اقسام روزه را اين‌چنين براى آنان شرح دادند:

مسئله چنان‌كه شما گفتيد نيست، روزه بر چهل گونه است كه ده نوع آن مثل روزه ماه رمضان واجب است، ده نوع آن حرام، چهارده نوع اختيارى است كه مكلف اگر خواست مى‌گيرد و اگر نخواست افطار مى‌كند، سه نوع روزه اذن، روزه اباحه، روزه سفر، و بالاخره روزه مرض.

زهرى و بقيه فقها از وسعت علم امام عليه السّلام و احاطه آن حضرت به احكام دين مات‌ومبهوت شدند، زهرى از ايشان درخواست كرد تا اين چهل نوع را براى آن‌ها شرح دهد، و امام عليه السّلام فرمودند:

اما انواع واجب روزه يكى روزه ماه مبارك رمضان است، ديگر روزه دو ماه پياپى براى كسى كه يك روز از روزه ماه رمضان را عمدا افطار كرده باشد، ديگر روزه دو ماه پياپى در قتل غير عمد براى كسى كه توان آزاد كردن بنده نداشته باشد، خداوند متعال مى‌فرمايد: (و هر كس مؤمنى را به اشتباه كشت، بايد بنده مؤمنى را آزاد و به خانواده او خونبها پرداخت كند ... تا آنجا كه مى‌فرمايد: و هركس [بنده‌] نيافت، بايد دو ماه پياپى- به‌عنوان توبه‌اى از جانب خدا- روزه بدارد)[١].

ديگر از روزه‌هاى واجب، دو ماه روزه پياپى در كفاره ظهار[٢] است براى كسى كه توان آزاد كردن بنده نداشته باشد، خداوند متعال مى‌فرمايد: (و كسانى كه زنانشان را ظهار مى‌كنند، سپس از آنچه گفته‌اند پشيمان مى‌شوند، بر ايشان [فرض‌] است كه پيش از آنكه با يكديگر همخوابگى كنند، بنده‌اى را آزاد گردانند. اين [حكمى‌] است كه بدان پند داده مى‌شويد، و خدا به آنچه انجام مى‌دهيد آگاه است و آن‌كس كه [بر آزاد كردن بنده‌] دسترسى ندارد، بايد پيش از

[١] . نساء/ ٩٢.

[٢] . ظهار نوعى متاركه با همسر است كه مرد با تشبيه همسرش به مادر خود او را بر خود حرام مى‌كند كه اين كار در شريعت اسلام منسوخ شده و عمل به آن كفاره دارد.