علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٧٨ - مشایخ اجازه در اسناد الکافی
ملاحظه میشود که بيشتر روایات وی در الکافی به واسطه چند نفر خاص نقل شده است. این امر، خود احتمال نقل به شکل اجازه از بزنطی را تقویت میکند. با مراجعه به کتب فهرست، نام أحمد بن محمد بن عیسی أشعری[٥٦٣] و محمد بن حسین بن أبی الخطاب[٥٦٤] به عنوان روات کتابهای بزنطی به دست میآیند. هر چند در کتب فهرست بر کثرت طرق کتابهای بزنطی اشارت رفته است، [٥٦٥] اما نامی از سهل بن زیاد وجود ندارد. این امر، با توجه به تضعیف وی، [٥٦٦] اهمیت مضاعفی مییابد؛ زیرا چنانچه سهل بن زیاد شیخ اجازه در نقل از بزنطی به شمار آید، با توجه به وجود طرق موازی و تعدد طرق کتابهای وی، در عمل، تضعیفی متوجه اسناد روایات نقل شده توسط وی نخواهد بود.
برای روشن شدن وضعیت سهل در روایات منقول از بزنطی مطالب ذیل قابل توجه است:
عدم نقل اسناد موازي توسط كليني با وجود طريق موازي
با توجه به دسترسي احتمالي كليني به مصادر و منابع مختلف، با طرق اجازه متعدد، در بسياري از اسناد روايات الكافي طرق گوناگوني به يك راوي وجود دارد؛ از جمله، موارد جالب توجه ادغام اين طرق در برخي اسناد است كه بيانگر دسترسيهاي موازي و متعدد به راوي مورد نظر است. اما متأسفانه مرحوم كليني در تمامي موارد اين ادغام را انجام نداده و شايد به جهت اختصار، در پارهاي موارد تنها به ذكر يك طريق اكتفا نموده است؛ به عنوان نمونه، در روايتي سند ذيل نقل شده است[٥٦٧]:
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ و عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ، عَنْ عَبْدِالْكَرِيمِ، عَنِ الْحـَلَبِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدالله٧.
اما همين روايت در جاي ديگري تنها به واسطه سهل بن زیاد نقل شده است[٥٦٨]:
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ، عَنْ عَبْدِالْكَرِيمِ، عَنِ الْحـَلَبِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّـهِ ٧ ... .
اين امر، احتمال وجود اسناد موازي را در ساير روايات سهل بن زياد نيز تقويت ميكند؛ چنانچه در بسياري موارد اين امر در اسناد الكافي بازتاب يافته است.
اشتراک نقل شيخ اجازه محتمل از راوي اصلي با روات کتب بزنطی در پارهای از اسناد الکافی
در مثال مورد بحث، در برخی اسناد، در کنار سهل بن زیاد به عنوان راوی بزنطی، نام دیگر روات نیز آمده است. به اين ترتيب، دو يا سه راوي به صورت توأمان از بزنطي نقل روايت نمودهاند؛ به عنوان نمونه موارد ذیل:
[٥٦٣]. الفهرست، ص٥٠.
[٥٦٤]. همان، ص٥٠؛ رجال النجاشی، ص٧٥.
[٥٦٥]. الفهرست، ص٥٠.
[٥٦٦]. همان، ص٢٢٨؛ رجال النجاشی، ص١٨٥.
[٥٦٧]. الکافی، ج٦، ص١٦٤.
[٥٦٨]. همان، ج٧، ص٢١٢.