در دنباله بحث ربط حادث به قدیم، رسیدیم به مطالبی که تحت عنوان «بحثٌ و تحصیلٌ» مطرح شد. در «بحثٌ و تحصیلٌ» در این مورد بحث شد که وقتی در ربط حادث به قدیم قائل به رابطی شدیم آیا درباره خود آن رابط نظیر سؤالاتی که درباره حادثها مطرح است مطرح نیست؟

در ضمن یک مطلب بسیار بلند و عالی نیز مطرح شد و آن این بود: در مسأله اختلاف قابل و مقبول از یک طرف و اختلاف و تعدد و تکثر مقبولها از طرف دیگر[٢] ـ که معمولا در لسان همه حکمای گذشته از جمله خود مرحوم آخوند تکرار می‌شود ـ اگرچه این کثرتها از یک نظر صحیح و درست است، ولی اگر از نظر و وجهه دیگری به عالم و

[١] . اسفار ج ٣، ص ١٣٨ (مرحله ٧، فصل ٣٣).

[٢] . يك نوع كثرت طولی و همچنين يك نوع كثرت عرضی قائل شديم.