هر مقدار هم که زمان را کوچک فرض کنیم باز این امور در زمان صورت نمی‌گیرد، بلکه در «آن» صورت می‌گیرد[١] . بعد می‌فرمایند: وصولات از این قبیلند. اگر کره‌ای را به طرف یک سطح قائم حرکت دهیم بالاخره نقطه‌ای از این کره با نقطه‌ای از این سطح قائم تلاقی می‌کند. اسم این تلاقی وصول است. حرکت در زمان است ولی وصول، مقارن است با نهایت حرکت نه با جزئی از حرکت. وصولات در حومه و حوزه زمان صورت می‌گیرند ولی در نقطه‌ای فرضی از زمان نه در خود زمان[٢] . اگر شما می‌خواهید «تحقق در زمان» را بر «حصول در نقطه فرضی زمان» نیز اطلاق کنید[٣] ما ابا نداریم و با شما مناقشه لفظی نمی‌کنیم[٤] ، ولی اگر مقصودتان این است که این شیء[٥] در مقداری از زمان ـ ولو آن مقدار به قدری کوچک باشد که برای ذهن غیرقابل تصور باشد ـ تحقق پیدا کرده، این صحیح نیست. حرکت همیشه در مقداری از زمان تحقق پیدا می‌کند، ولی وصول از سنخ حرکت نیست. وصول در نقطه‌ای از زمان تحقق پیدا می‌کند.

بعد فرموده است: اموری که آنی‌الوجودند و ظرف تحققشان «آن» است نه زمان، خود بر دو گونه‌اند: یکی اموری که آنی‌الحصول و زمانی‌البقاءاند یعنی حدوثشان در «آن» است ولی بقائشان در زمان؛ مثل همان مماسه و تلاقی در مثال کره. وصول و تلاقی کره با سطح قائم در «آن» صورت می‌گیرد ولی اگر فرض کنیم بعد از تلاقی، کره در جای خود بایستد، این تلاقی و تماس، در زمان بقا دارد؛ حال هر چقدر طول بکشد: یک ثانیه، یک دقیقه، یک ساعت یا هزار سال. پس در «آن» حدوث دارد و در زمان بقاء دارد، آنی‌الحدوث و زمانی‌البقاء است.

دوم: اموری که آنی‌الحدوث و آنی‌البقاءاند؛ یعنی بقاء در زمان ندارند. مثلا : روی

[١] . [يعنی از قبيل حركتها نيستند.]

[٢] . يعنی: نه در مقداری از زمان. «در زمان صورت می‌گيرد» يعنی در مقداری از زمان صورت می‌گيرد.

[٣] . همان طور كه خود شيخ هم از اينها تعبير به «زمانی» كرده است.

[٤] . بالاخره اين امور هم در حوزه زمانند و با امور مجردِ مافوق زمان متفاوتند.

[٥] . [مثلا وصولات.]