درسهای اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٠ - در کیفیت تعدد زمان و حرکت به وسیله یکدیگر و کیـفیت تقدیـر هـر یـک از آنـها بـا دیگـری
جلسه هفتاد و نهـم
بسم الله الرحمن الرحیم
آیا فاعل، موضوع، مبدأ و منتها عین حرکتند؟
بحث در این بود که حرکت نیازمند به شش چیز است: فاعل، موضوع، زمان، مبدأ، منتها و مقولهای که حرکت در آن واقع میشود. در ابتدا چنین به نظر میرسد که در هر حرکتی شش چیز جدا از یکدیگر وجود دارد، ولی باید این مسأله بررسی شود که آیا این شش چیز، واقعا شش امر متغایرند و کثرت عینی دارند یا نه؟
بعضی از اینها به طور قطع کثرت عینی دارند. مثلا مسلم و غیر قابل خدشه است که محرک (فاعل) نمیتواند عین حرکت باشد. ممکن است کسی ضرورت محرک را در حرکت انکار کند، ولی اگر کسی نیاز حرکت به محرک را قبول کند نمیتواند قبول کند که محرک عین حرکت است.
میآییم سراغ موضوع حرکت. آیا موضوع حرکت (متحرک) با حرکت یکی است؟ جواب این است که در حرکات عَرَضیه، متحرک غیر از حرکت است ولی در حرکت جوهری، متحرک عین حرکت است.
میآییم سراغ مبدأ و منتها. مبدأ و منتها دو نوع اعتبار میشود. گاهی مقصود از