{فمن اهتدى فانّما يهتدي لنفسه و من ضلّ فانّما يضلّ عليه } (٢٤). هدايت يافتن، به نفع انسان و ضلالت و گم كردن راه، به زيان اوست و راه يافتن (اهتدا) جز در مسير عمل به قوانين الهى قرار گرفتن و ضلالت جز انحراف از مسير پيامبر چيز ديگرى نيست و قرآن كتاب هدايت است: {لاريب فيه هدًى للمتقين } (٢٥)، و گناه جز ضرر براى گناهكار نيست: {و من يكسب إثماً فإنّما يكسبُهُ على نَفسه } (٢٦). خلاصه اينكه احكام ثابت اسلام كه قرآن به آن دعوت مى‌كند، همه به سود انسان و عمل به آن هدايت و اهتداست و پشت كردن به آن جز ضلالت و واقع شدن در زيان نيست: {والعصر انّ الانسان لفي خسرٍ إلاّ الذين آمنوا و عملوا الصالحات } (٢٧)، كه هر چه از صالحات عقب ماند، گرفتار زيان بيشتر مى‌شود.

در قوانين متغير نيز همان گونه كه اشاره شد و امام على (ع) نيز در نهج البلاغه فرمود: «انّه ليس على إلامام إلاّ ما حمّل من أمر ربّه: الابلاغ في الموعظة و الاجتهاد في النّصيحة»، (٢٨) حكومت اسلامى موظف است در خيرخواهى براى افراد و جامعه مسلمين بسيار بكوشد و همين خيرخواهى، مجوز جعل قوانين متغير است تا بهتر و سريع‌تر به برآوردن نياز مسلمانان و احياى حقوق آنان توفيق يابد پس ميزان اين قوانين نيز رعايت مصالح مسلمين و سرعت بخشيدن به بر پايى آن است.

اجتهاد در حكومت اسلامى

چنان كه بيان شد، اساس حكومت اسلامى را احكام و قوانين فراگير و ثابت

(٢٤) سوره يونس، آيه ١٠٨.
(٢٥) سوره بقره، آيه ٢.
(٢٦) سوره نساء، آيه ١١١.
(٢٧) سوره عصر، آيه ١ ـ ٣.
(٢٨) نهج البلاغه، خطبه ١٠٥ و نيز ر.ك: بحارالانوار، ج٣٤، ص ٢٣٦، باب ٣٣ نوادر.