اين تقسيم اثبات تعبدى، به لحاظ مبنا و ملاك آن است. گاهى شارع، درجه كشف و قوّت احتمال را در نظر مى‌گيرد كه غالباً مطابق با واقع است، از اين رو آن را حجت و معتبر مى‌داند و اين همان «اماره» است. گاهى نوع محتمل و اهميت آن، يا هر خصوصيت ذاتى ديگرى غير از كاشفيت محض را در ملاك حكم آن محتمل، لحاظ مى‌كند و اين همان «اصل عملى» است. تفسيرهاى ديگرى براى تشخيص امارات و اصول عملى وجود دارد كه تفصيل آن در جاى خود آمده است.

مهم‌ترين امارات عبارتند از: ظهورات، خبر ثقه، بينه، بازار مسلمانان، يد مسلمان. مهمترين اصول عمليه عبارتند از: استصحاب، برائت، اصل طهارت، اصل صحّت، قاعده تجاوز و فراغ .

برخى از اين اصول عمليه و امارات بين شبهات حكمى و موضوعى ـ يعنى اثبات حكم شرعى يا اثبات موضوع حكم شرعى ـ مشتركند. برخى تنها مخصوص اثبات موضوعات احكامند.

ب، اثبات ظاهرى و اثبات واقعى: گاهى، مراد از اين نوع اثبات همان اثبات تعبدى و وجدانى است و گاهى مراد از آن، اين است كه حكم شرعى كه با دليل اثبات شده، حكم شرعىِ واقعىِ اوّلى است يا حكم شرعىِ ثانوىِ ظاهرى كه در موارد شك و عدم علم به واقع جعل شده است؛ مثلاً حكم به طهارت گاهى واقعىِ اوّلى است كه با علم وجدانى به واقع يا با اماره‌اى همچون بيّنه اثبات مى‌شود، و گاهى ظاهرى ثانونى است كه با قاعده طهارت ثابت مى‌شود و مى‌گويد هر چيزى پاك است تا يقين به نجاست آن پيدا شود.

علماى اصول آثارى را بر اين تقسيم مترتب كرده‌اند، از جمله: ثبوت لوازم و