بهترین ها و بدترین ها از دیدگاه نهج البلاغه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥١ - نقش شناخت و معرفت در بروز حالات رواني

مقابل شادي، غم و اندوه نيز لازم و نعمت است؛ زيرا اگر انسان در برابر سرمايه‌هايي که از دست داده اندوهگين نشود، در‌صدد جبران بر‌نمي‌آيد. افزون بر اين، اگر در برابر آنچه به سبب کوتاهي از دست داده غمگين و ناراحت نشود، براي حفظ و استفاده از نعمت‌ها و سرمايه‌هايي که دارد نمي‌کوشد و قدر آنها را نمي‌داند.

نقش شناخت و معرفت در بروز حالات رواني

انسان در حد معرفت و شناخت خود، از آنچه منفعت يا ضرر تشخيص مي‌دهد، شاد يا اندوهگين مي‌شود. بر اين اساس، کساني که معرفتشان به امور دنيايي معطوف است و با اين امور اُنس يافته‌اند و از دين بهرة چنداني ندارند، منفعت و نعمت را منحصر در امور دنيايي مي‌دانند و اگر بهره‌اي از دنيا به آنها برسد يا آنان را بستايند و احترام کنند، خوشحال مي‌شوند. در برابر، اگر سرمايه و مالي را از دست بدهند يا به آنها توهين کنند ناراحت مي‌شوند. ما بايد بينديشيم که در برابر از دست دادن چه منفعت‌هايي و تا چه حد بايد اندوهگين شويم، و در برابر چه کوتاهي‌هايي و تا چه حد بايد ناراحت شويم. انبيا و فرستادگان خداوند کوشيدند تا به انسان‌ها بفهمانند که از تمايلات و حالات خود در چه زمينه‌هايي بهره گيرند. مثلاً در چه مواردي از غريزة شهوت، و در چه مواردي از غريزة غضب استفاده کنند؛ در چه مواردي شاد شوند و در چه مواردي غمگين. ما مسلمانان، با توجه به کتاب آسماني‌مان، بايد بنگريم که آيا شادي‌ها، ناراحتي‌ها و اِعمال غرايزمان با منطق قرآن سازگار است؟ به تعبير ديگر، بايد از منظر آموزه‌هاي قرآني منافع و زيان‌هاي خود را تعريف کنيم و شادي و ناراحتي و اِعمال غرايزمان با آموزه‌ها و دستورات قرآن هماهنگ باشد. قرآن به ما مي‌گويد که بيش از هر‌چيز بايد از زيان‌هاي اخروي ترسيد؛ زيرا چه بسا قابل جبران نباشند و براي هميشه انسان را بدبخت و بي‌چاره سازند، و همة زيان‌هاي دنيوي در برابر ضرر اخروي چيزي به شمار نمي‌آيد.