بهترین ها و بدترین ها از دیدگاه نهج البلاغه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٠ - نقش اساسي ياري خداوند در مبارزه با نفس

 است؛ چون در آن آيه «إِيَّاك» مفعول و بر فعل خود مقدم شده است و چنان‌كه ادباي عرب گفته‌اند، تقديم آنچه بايد مؤخر داشته شود، حصر را مي‌رساند. خواندن مکرر سورة حمد و آية يادشده، اين باور و اعتقاد را در ما پديد مي‌آورد که از غير خداوند کاري ساخته نيست و ما تنها بايد از او ياري بخواهيم، و بدون اجازه و مشيت او هيچ کاري صورت نمي‌پذيرد. بسياري از آيات و روايات اين حقيقت را به آدمي گوشزد مي‌کنند که چه در امور مادي و چه امور معنوي کاري از او ساخته نيست و انجام همة کارها به خداوند باز مي‌گردد. در برخي آيات آمده است مردن نيز در اختيار انسان نيست و اگر خداوند نخواهد و اجازه ندهد کسي نمي‌ميرد:

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ الله كِتَابًا مُّؤَجَّلاً...؛[١] و هيچ‌کس جز به فرمان خدا نميرد. [مرگ] سرنوشتي است معين و مقرر [شده از سوي خداوند].

امور معنوي نيز چنين وضعي دارند. براي نمونه در برخي آيات قرآن آمده است که بي‌اذن و اجازة خداوند انسان نمي‌تواند ايمان بياورد:

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَن تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللّهِ...؛[٢] و هيچ‌کس را توان آن نيست که ايمان بياورد مگر به خواست خدا.

پس ما بايد به اين باور برسيم که خداوند تدبير‌کنندة عالم است و همة کارها با اجازة او انجام مي‌شود و ما در طريق خودسازي و مبارزه با نفس تنها بايد بر ياري و مدد الاهي تکيه کنيم. ما بدون توفيق و عنايت خداوند نمي‌توانيم بر نفسمان پيروز شويم. جلب توفيق الاهي نيز بر استفادة بهينه از نعمت‌هاي خداوند، به‌ويژه نعمت‌هاي معنوي و ايجاد زمينه براي دريافت امدادهاي معنوي خداوند متوقف است.

[١]. آل‌عمران (٣)، ١٤٥.

[٢]. يونس (١٠)، ١٠٠.