بهترین ها و بدترین ها از دیدگاه نهج البلاغه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٤٧ - حکمت وجود متشابهات در قرآن

کارهاي خداوند حکيمانه‌اند و بي‌ترديد وجود آيات متشابه در قرآن نيز برخاسته از حکمت الاهي و از آن روست که قرآن در قالب کلام بشري نازل شده است و بايد در قالب قواعد کلام انساني باشد. در کلام بشري، از ساده‌ترين تعبيرهاي روزمره تا عالي‌ترين سخنان و تعابير ادبي، از مجاز، استعاره، تمثيل و کنايه استفاده مي‌شود و طبعاً زمينة تشابه فراهم مي‌شود. مرحوم علامه طباطبايي(رحمه الله) دربارة حکمت استفاده از متشابهات در قرآن مي‌فرمايند:

القاي مفاهيم و معاني به انسان جز از طريق معلومات ذهني‌اي که در طول زندگي وي برايش فراهم گرديده، ممکن نخواهد بود. اگر فردي مأنوس با امور حسي باشد، القا از طريق محسوسات و در حدي که او مراتب درک حسي را پشت سر نهاده فراهم مي‌آيد. مثلاً براي کودک که از درک لذت آميزش عاجز است، آن لذت را با شيريني حلوا برايش مجسم مي‌سازند. اما کسي که قدمي فراتر نهاده و از غير محسوسات نيز ادراکاتي دارد، رتبه‌اش بالاتر مي‌باشد و براي درک معاني، هم مي‌تواند از راه محسوسات بهره برد و هم ادراکات عقلي، و از هر دو راه به حقايق برسد. همچنين هدايت ديني به گروه خاصي اختصاص ندارد، بلکه همة گروه‌ها و تمامي طبقات را دربر مي‌گيرد. اختلاف سطح افکار مردم از يک ‌سوي، و عموميت امر هدايت براي همه از سوي ديگر باعث شده است که بيانات قرآن در قالب امثال صورت گيرد. بدين صورت که آن دسته از معاني و مفاهيمي که انسان به آنها آشناست و ذهنش با آنها معهود است انتخاب مي‌شود تا از رهگذر اين معاني، آنچه را نمي‌داند برايش تبيين گردد.[١]

رسول خدا(صلى الله عليه وآله) دربارة امتحان‌ها و فتنه‌هايي که پس از ايشان رخ مي‌دهد، فرمودند:

يَا عَلِيُّ إِنَّ الْقَوْمَ سَيُفْتَنُونَ بِأَمْوَالِهِمْ وَ يَمُنُّونَ بِدِينِهِمْ عَلَى رَبِّهِمْ وَ يَتَمَنَّوْنَ رَحْمَتَهُ وَ