بهترین ها و بدترین ها از دیدگاه نهج البلاغه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٢٠ - عوامل تحصيل اخلاص

سنگ سخت صافي است که بر آن خاکي (غباري) باشد و باراني تند به آن برسد [و آن خاک را ببرد] و سنگ را همچنان سخت و صاف [‌و بدون خاک] بگذارد. [رياکاران نيز] بر هيچ چيز از آنچه کرده‌اند دست نمي‌يابند و خداوند گروه کافران را راه نمي‌نمايد.

بنابراين کساني که خواهان سعادت اخروي و پذيرش اعمالشان از سوي خداوندند، مي‌بايد به واکاوي انگيزهاي خود بپردازند و بنگرند در پي چه هستند. پس هرگاه نبود مزاياي مادي و دنيوي به سستي آنان در عمل انجاميد، بدانند که اخلاص ندارند؛ هرگاه تقدير و تشکر ديگران در رفتار آنان اثر گذاشت و اگر از ايشان قدرداني نشد، نشاطي براي انجام عمل نداشتند، بدانند که نيت و انگيزة آنان مخدوش و آلوده به رياست. اگر انسان واقعاً کاري را براي خدا انجام مي‌دهد، نبايد تعريف و خوشايند يا سرزنش ديگران در اراده و تصميم او تأثير بگذارند. ما نبايد به انگيزه‌ها و رفتارمان مطمئن شويم، بلکه پيوسته مي‌بايد خود را در جايگاه متهم ببينيم و هيچ‌گاه از رفتار خودمان راضي نگرديم، چنان که امير ‌مؤمنان(عليه السلام) فرمودند:

وَ اعْلَمُوا عِبَادَ اللَّهِ أَنَّ الْمُؤْمِنَ لَا يُصْبِحُ وَ لَا يُمْسِي إِلَّا وَ نَفْسُهُ ظَنُونٌ عِنْدَهُ فَلَا يَزَالُ زَارِياً عَلَيْهَا وَ مُسْتَزِيداً لَهَا؛[١] اي بندگان خدا، بدانيد که مؤمن متعهد بايد هر صبح و شام نفس خود را واپايد و بدان بدگمان باشد. همواره خود را سرزنش کند، و هرچه طاعت و عبادت کند آن را کم و ناچيز انگارد و بهتر و بيشتر را طلب کند.

عوامل تحصيل اخلاص

براي تحصيل اخلاص، دو عاملْ نقش اساسي دارند: عامل اول شناخت اهميت و ارزش