بهترین ها و بدترین ها از دیدگاه نهج البلاغه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٠ - انسان بر سر دوراهي حق و باطل

ضرورت مبارزه با نفس

نخست آن حضرت مي‌فرمايند: محبوب‌ترين بندگان خدا کسي است که خداوند او را ياري کرده تا بر نفس خويش چيره شود. از اين عبارت برمي‌آيد که تنها با ياري و مدد الاهي انسان مي‌تواند بر نفس خويش پيروز گردد. پس نخست انسان بايد در پي مبارزه با نفس خويش برآيد و چون توان پيروزي بر نفس را در خويش نيافت، از خداوند براي اين مهم ياري طلبد. آن‌گاه خداوند وي را ياري مي‌کند و او در پرتو عنايات و ياري خداوند بر نفس خويش مسلط مي‌شود. در اين مقام پرسش‌هايي به ذهن انسان راه مي‌يابد؛ از جمله اينکه: چرا انسان بايد با نفس خود مبارزه کند؟ چرا خداوند انسان را به گونه‌اي نيافريده که بتواند به آساني بر نفس خود چيره شود؟

پيش از پاسخ به دو پرسش مزبور، بايد منظور از «نفس» در آنها روشن شود.

آيا منظور از نفس، چيزي است که حقيقت و هويت انساني را تشکيل مي‌دهد و با واژة‌ «من» به آن اشاره مي‌کنيم؟ مسلماً اين معنا نمي‌تواند منظور از نفس در بحث ما باشد. منظور از نفسي که در آموزه‌هاي ديني و از جمله در آغاز اين خطبه مبارزه با آن ضروري قلمداد شده، آن دسته عوامل، انگيزه‌ها و گرايش‌هاي دروني‌اي‌اند که انسان را به گناه و انحطاط سوق مي‌دهند و مانع ترقي معنوي و تقرب به خداوند و نيل به کمالات والاي انساني مي‌شوند.

انسان بر سر دوراهي حق و باطل

آدمي در زندگي دو راه پيش روي دارد: يکي راه هدايت و تقرب به خداوند، و ديگري راه دوري از خداوند و گمراهي؛ و مجموعه عوامل نهفته در درون انسان، محرک و ترسيم‌کنندة مقاصد و جهات حرکت اويند. اين مقاصد و جهات در دو سوي کلي حق، يعني راه خدا، و باطل، يعني راه شيطان و دوري از خدا تعريف مي‌شوند. مي‌توان