منطق دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٨ - باز نمودن كلى ذاتى و عرضى

و [١] اگر باز دارنده نبود از طبع- يا از خوى، شايد كه بخندد؛ و بيشتر ازين دو وصف‌ [٢] بايد- كه ببود [٣] نخست، تا مردم ببود. پس‌ [٤] چون اين جان‌ [٥] با تن جفت شود، و مردم مردم شود [٦]، آنگاه خندناكى و شگفت‌دارى آيد. پس سپسين‌ [٧] وصف آنگاه همى‌آيد- كه مردم مردم شود» و ازين قبل را توانى گفتن كه نخست بايد كه مردم را [٨] جان مردمى بود- تا مردم شود، و تا خندان باشد [٩] بطبع. و نتوانى گفتن كه نخست بايد كه خندان باشد [١٠] بطبع- تا او را جان مردمى باشد، و مردم شود. پس وصف پيشين ذاتى است بحقيقت. و وصف دوّم هر چند كه هرگز [١١] از مردم برنخيزد ذاتى نيست، كه عرضى‌ [١٢] است.

و اما آن كه گوئى زيد نشسته است- يا خفته است، يا پيرست- يا جوانست، شكّ نيست- كه عرضى است؛ هر چند كه‌ [١٣]: يكى زودتر برگردد، و يكى ديرتر [١٤] بماند.

[١] - بى: و- ه- ط.

[٢] - بى: از- ط،- ازين دو صفت- ل- د.

[٣] - كه جان ببود- خ- م- د،- كه بود- ه- ط.

[٤] - بى: پس- ل.

[٥] - حال- ل- كب.

[٦] - بى: مردم مردم شود- ك- م.

[٧] - پسين- ط- ه- آ،- سپس اين- د- س.

[٨] - بى: را- ه- ط.

[٩] - شود- ه- ط.

[١٠] - شود- ه- ط.

[١١] - بى: هرگز- ه- ط- كب- خ ل،- كه گز- ل.

[١٢] - عرض- آ.

[١٣] - بى: كه- ه- ط.

[١٤] - ديگر بر- آ.