تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤١٨ - تبلور گوهر ذات انسان

يك از افراد بشر. بسا كه در زير آوارى از خرافات و فشار شهوات مخفى شده ولى بايد به فعاليت و تلاش خود ادامه دهد تا ذات انسانى او تبلور حاصل كند و موجود جديدى پاى در عرصه وجود نهد./ ٤٨٩ ولى اين كار چگونه عملى خواهد شد؟ مسلم است، از طريق ارتباط مستقيم با خدا و ايمان به او و حركت به سوى بناى زندگى جديدى براى خود. يك زندگى مستقل از تقليد پدران و آزاد و دور از غفلت و فراموشى.

چنان كه در احاديث صحيح آمده است ما به صورت مورچه بوديم و در صلب آدم يا در صلب يكديگر جاى داشتيم. خداوند ما را بيرون آورد و از ما گواهى گرفت.

وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ‌- و پروردگار تو از پشت بنى آدم فرزندانشان را بيرون آورد.» شايد هم به معنى اين باشد كه خدا هر فرزندى را از پشت پدرش بيرون آورد.

وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى‌ أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى‌ شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ‌- و آنان را بر خودشان گواه گرفت و پرسيد: آيا من پروردگارتان نيستم؟ گفتند: آرى، گواهى مى‌دهيم. تا در روز قيامت نگوييد كه ما از آن بى‌خبر بوديم.» غفلت، سبب برائت نمى‌شود. بلكه بايد بشر حجاب غفلت را به نور تذكر و در پرتو عقل بردرد. اين پرتو در ضمير انسان گاه مى‌درخشد، هر چند هميشگى نيست.

[١٧٣] أَوْ تَقُولُوا إِنَّما أَشْرَكَ آباؤُنا مِنْ قَبْلُ وَ كُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَ فَتُهْلِكُنا بِما فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ‌- يا نگويند كه پدران ما پيش از اين مشرك بودند و ما نسلى بعد از آنها و آيا به سبب كارى كه گمراهان كرده بودند ما را به هلاكت مى‌رسانى؟» اين بهانه نه درست است و نه نزد خدا پذيرفتنى، زيرا خداوند از همه ما پيمان گرفته و بار مسئوليت را بر دوش ما نهاده است. اگر نسلى در ايمان خود قصور