تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٥٩ - پيروزى پس از رنج و محنت

صفت اساسى پيش از ديگر صفات بها مى‌دهد: صبر و پرهيزگارى. صبر براى ديدن آينده و پايدارى بر مشكلات حاضر. و تقوى براى تربيت شخصيت.

/ ٤١٧ قالَ مُوسى‌ لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ‌- موسى به قومش گفت: از خدا مدد جوييد و صبر پيشه سازيد كه اين زمين از آن خداست و به هر كس از بندگان كه بخواهد آن را به ميراث مى‌دهد و سرانجام نيك از آن پرهيزگاران است.» شناخت اين حقيقت اين است كه قدرتهاى حاكمه، ابدى نيستند، بلكه نتيجه عوامل و معادلات سياسى و اجتماعى هستند و اگر آن معادلات و عوامل تغيير كنند قدرت حاكمه هم سقوط مى‌كند و به جاى آن قدرتى مى‌آيد با نيروى بيشتر و كفايت افزونتر و اين همان حكومت پرهيزگاران است.

[١٢٩] اما قوم موسى پيمانه و صبرشان پر شد و نزديك بود كه نوميدى بر دلهايشان چيره شود زيرا مى‌گفتند

قالُوا أُوذِينا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنا وَ مِنْ بَعْدِ ما جِئْتَنا- پيش از آن كه تو بيايى در رنج بوديم و پس از آن كه آمدى باز در رنجيم.» ولى هنگامى كه مردمى قدرت تحمل خود را در برابر سختيها از دست بدهد و هنگامى كه به درگاه خدا تضرع كند و پرتو اميد به رهايى در دلش ندرخشد و احساس كند كه ديگر كارى از وسايل معمولى براى او ساخته نيست، بلكه بايد از طريق ايمان به خدا و ايمان به رسالت رسولان او به پيروزى رسد، در اين هنگام رحمت خداوندى بر او نازل مى‌شود از اين روست كه

قالَ عَسى‌ رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَ يَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ‌- موسى گفت: اميد است كه پروردگارتان دشمنتان را هلاك كند و شما را در روى زمين جانشين او گرداند، آن گاه بنگرد كه چه مى‌كنيد.» پيروزى به منظور، يك نوع امتحان است و بر ملتهاست كه در باب پيروزيهاى كم ارزشى كه هدفش برترى قبيلگى و يا استكبار گروهى به جاى ديگر