پرورش يافته است يعنى خداوند براى پرورش بنده خود نعمتش را بر او ارزانى مى‌دارد و زندگى‌اش را رو به سوى كمال سوق مى‌دهد، اما اين مسئله بر همگان آشكار نيست و بسيارى نمى‌توانند اين رابطه را دريابند. براى فهم چنين رابطه‌اى بايد نظرى به طبيعت بيفكنيم و نظرى به تاريخ. از نگرش در طبيعت درمى‌يابيم كه تطور مادى را چه معنى است و از نگرش در تاريخ به آثار تكامل اجتماعى و معنوى پى مى‌بريم.

به باران بنگريم، چگونه خداوند بادها را مى‌فرستد تا بشارت بهار و فراخى نعمت دهد و باد ابرهاى پر آب را به اذن خدا به شهرهاى مرده مى‌برد و به آن آب زمين زنده مى‌سازد و نباتات را مى‌روياند. آرى، هم چنان كه در بهار زمين مرده زنده مى‌شود، همچنين در روز قيامت هم خداوند مردگان را چونان گياهان از زمين بيرون مى‌آورد. اين قضيه را نياز به تذكر و فهم است.

البتّه آمدن باران به معنى زندگى نيست، بلكه باران سبب مى‌شود كه زمين مستعد قبول نعمت شود،/ ٣٤٣ زمين پاك گياه خويش به اذن خدا بيرون مى‌آورد، اما زمين ناپاك جز اندك گياهى از آن نمى‌رويد. چنين است آيات خدا كه چون بر رسولان نازل شود، آدميان نيز بايد داراى استعداد خاصى باشند تا بتوانند از آنها سود برند. اين استعداد استعداد شكر و اجابت است. اگر وجود آدمى از چنين استعدادى برخوردار نباشد سود از آن آيات نمى‌برد. و اين بزرگترين درسى است كه از تاريخ مى‌گيريم. خداوند نوح را به سوى قوم خود فرستاد. قوم به ضلالت متهمش كردند. نوح از خود نفى ضلالت كرد و بر ايشان بيان داشت كه او رسول است از سوى پروردگار آسمانها و زمين آمده است تا اندرزشان دهد، زيرا تنها اوست كه به تعاليم آسمانى و كيفيت استفاده از آنها آگاه است و بس. سپس نوح گفت شگفتى نيست كه خدا بر بندگان خويش رحمت آورد زيرا او پروردگار آنهاست و پيوسته بركات خويش بر آنان نازل مى‌نمايد و بر تكامل و تطورشان مى‌افزايد. نبوت را دو هدف است معنوى و مادى. هدف معنوى آن آراسته ساختن مردم است به حليه تقوى و هدف مادى آن رحمت و بخشايشى است كه بر او نازل مى‌شود.