تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٤٧ - از حقايق جزاء

رانده درگاه شد تهديد كرد

ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ‌- آن گاه از پيش و از پس و از راست و از چپ بر آنها مى‌تازم.»/ ٢٨٤ اين جهات رمز احاطه شيطان است به فرزندان آدم، تا بشر بداند چه خطرى او را تهديد مى‌كند و زندگى را بيهوده نگذراند، آسوده خاطر ننشيند، بلكه همواره آماده دفاع باشد و در كارها جدّى و در زندگى، فعّال، و نيز ممكن است كه رمز انواع حيله‌هاى شيطان باشد كه زمانى انسان را به آينده‌اش مى‌فريبد و گاه به زمان حالش. نعمت و ثروت و شهوات دنيوى را در ديده‌اش مى‌آرايد. همچنين گاه او را به افتخارات گذشته، به سيرت نياكان يا به فلسفه‌هاى كهنه دلبسته مى‌سازد و بدين گونه به دامش مى‌افكند. گاه او را به مردمى كه در اطرافش هستند، فرزندان و رفيقان يا به دشمنان و رقيبانش گول مى‌زند.

مهم اين است كه بشر اگر احساس نكند كه با خدا رابطه دارد و براى مبارزه با القائات شيطانى خود را آماده نسازد، مسلما در گرداب حيله‌هاى ابليسى در خواهد افتاد و به هلاكت خواهد رسيد آن گاه از سپاسگزارى در برابر نعمت و فضل پروردگارش سرباز خواهد زد و مصداق اين عبارت گردد كه

وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ‌- و بيشترشان را ناسپاس خواهى يافت.» اين اسلوبى ناجوانمردانه است كه ابليس برگزيده است نعمتهاى خدا را به خود نسبت مى‌دهد يا مى‌گويد كه اين نعمتها را ديگران جز خداى تعالى به ما ارزانى مى‌دارد.

[١٨] خداوند به انسان علم و اراده داده و او را از شيطان بر حذر داشته و بدينگونه مسئوليت دفاع در برابر شيطان را به عهده خود او نهاده است.

قالَ اخْرُجْ مِنْها مَذْؤُماً مَدْحُوراً- گفت: از اينجا بيرون شو. منفور مطرود.» يعنى هم رانده معنوى و هم رانده مادى.

لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ‌- از كسانى كه از