۱ . نام كامل او جمال الدين حسين بن على بن محمد بن احمد خُزاعى است كه حدود ۴۸۰ ق به دنيا آمده و پس از ۵۵۲ ق/ ۱۱۵۷م از دنيا رفت. مهمترين القاب و عناوين مشهور او عالم و مفسر است. اغلب او را به عنوان مؤلّف تفسير روض الجنان و روح الجنان مى شناسند .
ابوالفتوح در برخى از علوم متداول زمان خود استاد بود؛ تفسير او بيانگر تبحر وى در نحو، قرائات، فقه، اصول فقه و تاريخ است. منتجب الدين از وى با تعبير «الامام السّيد ترجمان كلام اللّه تعالى» ياد كرده و او را عالم، واعظ و مفسر دين دانسته است. پژوهشگر ديگرى بنام كيدرى از او با عنوان «الشيخ الامام» نام برده است.
او از دودمانى بزرگ برخاست و در خاندان او دانشمندان مشهور قد برافراشتند . به طورى كه بعضى از مؤلّفان قديمى اين خاندان را با اهميت و قابل مطالعه دانسته اند. افندى از آنان با عنوان سلسله اى معروف از علماى اماميه كه هر يك تأليفات متعدّد داشته اند، ياد كرده و اطلاعات و تحليلهايى درباره آنها عرضه كرده است. نسبت ابوالفتوح و خاندانش به نافع بن بديل بن ورقاء خزاعى مى رسد . از همين رو نژادى عربى دارند. زمان مهاجرت اجداد رازى به ايران روشن نيست، ولى احتمالاً در سدههاى ۱و۲ق/ ۷ و ۸ م بوده است كه نخست در نيشابور مسكن گزيدند. به همين دليل، جدّ دوم ابوالفتوح، ابوبكر احمد بن حسين بن احمد با نسبت نيشابورى خزاعى خوانده مى شد .
عموى پدر ابوالفتوح، ابومحمد عبدالرّحمن بن احمد، مفيد نيشابورى از محدّثان بلند پايه اماميه در عصر خود بوده و نزد اهل سنت نيز فردى شناخته شده است. وى از شاگردان سيّد مرتضى، شيخ طوسى، سلاّر ديلمى، ابن برّاج و كراجكى ـ از علماى نامدار اماميه ـ بود و در حديث كتابهاى معتبرى نوشت . منتجب الدين، نام نياى ابوالفتوح را ابوسعيد محمد بن احمد دانسته و از وى با عنوان «الشيخ المفيد» نام برده است. او محدّثى چيره دست بود و تأليفات متنوّع و متعدّدى نگاشت .