است و اگر نه هر دو در آن زمان در دسترس بوده است چنانكه از ملاحظه نقض و تفسير ابوالفتوح برمى آيد.
محدث ارموى در اينجا در مورد اينكه چرا جرجانى به نام ابوالفتوح اشاره نكرده و بدون ذكر نام ابوالفتوح مطالب فراوانى را از او گرفته است، مى نويسد:
آنچه جاى تعجّب و حيرت است اين است كه چرا مصنّف بمأخذ اصلى تفسير خود كه محل استفاده و مورد تلخيص وى بوده يعنى تفسير روح الجنان تصريحى حتّى اشاره نيز نكرده و حق مصنّف آن را ادا ننموده است زيرا پر واضح است كه رنج صاحب اين تفسير فقط رنج مطالعه و انتخاب و تلخيص و اختصار بوده است ليكن رنج ابوالفتوح رنج تتبّع و تعمّق و تحقيق و ابتكار بوده است كه لازمه تصنيف و تأليفى مانند تفسير وى است كه ديده روزگار نظيرش شايد نديده باشد و اين دو امر هرگز يكسان و قابل مقايسه و سنجش با يكديگر نيست و نسبت بين آنها همان نسبت است كه بين بناء و تأسيس و تعمير و تجديد نظر بنظر مى رسد پس لازمه انصاف و حقگزارى اين بوده است كه مصنّف به اين امر به صراحت لهجه تصريح كند و چون نكرده است مايه بسى حيرت و تعجّب گرديده است .
ارموى بخش زيادى از مقدمه را به زندگينامه ابوالفتوح و آثار او اختصاص داده و مى نويسد:
از تفسير ابوالفتوح و مؤلّف آن نيز بطور اختصار در اينجا سخن مى رانيم و اگر اندكى در بيانات گذشته تدبّر شود معلوم خواهد شد كه خوض در اين مطلب بى تناسب نيست بلكه در نهايت مناسبت است زيرا چنانكه مبسوطا ياد شده جلاء الاذهان مأخوذ از روض الجنان است با حفظ غالب خصائص تأليفيّه پس بحث از اين در واقع بمثابه بحث از آن است.
حاجى ميرزا حسين نورى در جلد سوم مستدرك الوسائل در فائده دوم از خاتمه ضمن بيان شرح حال كتب و مؤلفين آنها تحت عنوان «فى شرح حال كتاب روض الجنان للشيخ ابى الفتوح الرازى» چنين گفته (ص۳۲۵):
روض الجنان و هو تفسير الكبير للشيخ الجليل ابى الفتوح الحسين بن على بن