محمد بن احمد نيشابورى الأصل معروف به شيخ ابوالفتوح رازى ملقب به جمال الدين. يكى از اعلام علماى تفسير و كلام. جد اعلاى او احمد بن حسين بن احمد خزاعى ساكن رى است كه از نيشابور بدانجا هجرت كرد و پدر پدر او محمد بن احمد بن حسين و عم پدر وى ابو محمد عبدالرحمن بن احمد بن الحسين و فرزند او محمد بن حسين و خواهرزاده اش احمد بن محمد همه از افاضل علما و محدثين روزگار خويش بوده اند.
درباره دانش حديث و روايت شيخ ابوالفتوح مى نويسد كه او از پدر خود على و او از پدر خويش روايت كرده اند. همچنين روايت مى كند از عم خود و او از پدر خويش كه هم جد صاحب عنوان است. و جد او روايت مى كند از پدر خود و از شيخ مفيد عبدالجبار بن على مقرى رازى و نيز از شيخ ابى على بن شيخ طوسى و جميع آنان روايت از شيخ طوسى اعلى اللّه مقامه كنند. و از ابوالفتوح صاحب تفسير شيخ فقيه عبداللّه بن حمزه طوسى و رشيد بن شهرآشوب و منتجب الدين بن بابويه القمى روايت كنند.
دهخدا يك بخش از مقاله خود را به منابع قديم و ديدگاههاى معاصران ابوالفتوح اختصاص داده و ابتدا از ابن شهر آشوب و كتاب معالم العلماء و منتجب الدين و الفهرست بررسى خود را آغاز كرده است. ابن شهر آشوب گويد: شيخ استاد من ابوالفتوح بن على الرازى است. و از تصانيف او روض الجنان و روح الجنان فى تفسير القرآن فارسى است و سخت نيكو تفسيرى است و تصنيف ديگر او شرح شهاب الاخبار است و شيخ منتجب الدين در الفهرست آورده كه او مردى عالم و واعظ و مفسر است. و پس از ذكر تفسير او گويد او راست: روح الالباب و روح الالباب فى شرح الشهاب و گويد من هر دو كتاب را نزد او قرائت كردم و قاضى ششترى در مجالس نقل كند: از تفسير فارسى او ظاهر ميشود كه معاصر صاحب كشاف بوده و بعض ابيات كشاف باو رسيده اما تفسير كشاف را نديده است و اين تفسير فارسى او در رشاقت تحرير و عذوبت تقرير و دقت نظر بى نظير است. فخرالدين رازى اساس تفسير كبير خود را از آن اقتباس كرده و جهت دفع توهم انتحال، بعض از تشكيكات خود را بر آن افزوده و در