آثار ديگر از قبيل اشجار و مو و غيره بعمل آورد و چند سال بعد از آن، اهالى آبادى، زمين زراعتى و زمينهاى موات را مى‌خواهند تقسيم نمايند آيا اهالى، در اين زمين معموره حق دارند يا خير؟

ج‌

- از قضيّه شخصيّه اطّلاع ندارم بطور كلى اگر زمين مورد سؤال ملك كسى يا مرافق روستا نبوده و باعث تضييق در چراگاه حشم اهالى نيست، به مقدارى كه كشاورز مذكور آباد نموده، مالك است و كسى نمى‌تواند بدون اذن او در آن تصرّف نمايد و در غير اين صورت بايد رضايت اهالى را تحصيل نمايد.

س ١٤

- شخصى زمين موات را احياء و قابل كشت مى‌نمايد كه تا زنده است از آن زمين، استفاده نمايد، آيا پس از مرگ وى ورثه‌اش مالك آن زمين هستند يا خير؟

ج‌

- كسى كه زمين موات را، بقصد تملّك احياء كند، بعد از مرگش، به ورثه‌اش مى‌رسد و اگر نزاع موضوعى در بين باشد مرافعه شرعيّه لازم است.

س ١٥

- يك قطعه زمين چمن‌زار، در زمان طاغوت، در دست مالك بوده است و بعد از انقلاب، اهالى قريه آن را تصرّف كرده‌اند، چه صورت دارد؟

ج‌

- در صورتى كه زمين چمن، محياة و آباد و در دست مالك بوده، فعلا نيز ملك او است و كسى حق تصرّف ندارد و اگر موات بوده، تصرف اهالى قريه، اشكال ندارد.

س ١٦

- در مناطقى سر تپّه‌ها و كوههاى آن را قبلا چادرنشينها اشغال كرده و از علفهاى آن استفاده مى‌كرده‌اند و مدّت چند سال كه آن چادر نشينهاى دوره گرد نيامده‌اند عدّه‌اى از مردم محل آن مناطق را كشت كرده بعد از آن عدّه ديگر اعتراض دارند كه آن مناطق مشترك ميان همه است و محصولش بايد بين همه تقسيم شود، حكم شرعى چيست؟

ج‌

- در فرض مسأله اگر سر تپّه‌ها جزء ملك قريه يا حريم ده نباشد هر كس آن را بقصد تملّك احياء كند يعنى زمين غير قابل كشت را براى كشاورزى آماده نمايد يا بنحو ديگر احياء نمايد مالك مى‌شود.

س ١٧

- بفرماييد در باره زمينهاى مواتى كه در حريم دهات است و نيز اراضى مواتى كه در غير حريم دهات است از جهت مالك شدن شرعى آنها نظر مبارك چيست؟

ج‌

- موات حريم دهات را كه فعلا مورد احتياج مردم است بدون اجازه آنها كسى‌