و وارث كبير نمى‌تواند از طرف صغير، احقاق حق نمايد يا مصالحه كند مگر در جائى كه ولىّ شرعى تشخيص دهد كه اگر مصالحه نكند حق صغير، بكلى، از بين مى‌رود و امّا در فرض سؤال كه مقتوله مادر دارد و يك فرزند، مادر مى‌تواند اقامه دعوى و قصاص كند، بشرط آن كه قبلا، نصف ديه قاتل را به او بدهد كه به ضميمه ساير ما ترك او يك ششم به مادرش مى‌رسد اگر مادر داشته باشد و پنج ششم به فرزندش مى‌رسد در صورتى كه فرزند پسر باشد و اگر دختر باشد، جميع ما ترك بين فرزند و مادر قاتل، ارباعا تقسيم مى‌شود و اگر قاتل مادر نداشته باشد تمام مال به فرزند مى‌رسد و بايد مادر مقتوله، علاوه بر نصف ديه كه به قاتل مى‌دهد، پنج ششم از نصف ديگر ديه مقتوله را براى فرزند او نگه دارد، و همان طورى كه قبلا اشاره شد اگر بعد از كبير شدن راضى به قصاص شد پنج ششم ديه مأخوذه را به مادر بزرگ خود برگرداند.

س ٢٨

- يك نفر غير بالغ، نسبت به شخص بالغ، مدّعى شده و صغير ولىّ ندارد و اگر حاكم شرع، قيّم يا وكيل، تعيين نمايد آنها هم از موضوع ادعا اطلاع ندارند و مدّعى عليه، با نبودن بيّنه از طرف مدّعى صغير، كه مكلّف به حلف بود، حلف را به مدّعى صغير ردّ كرده، حال با توجّه به اين كه قسم صغير شرعا اعتبار ندارد، حاكم شرع، چطور حكم بكند، لطفا جواب مسأله را مرقوم فرمائيد.

ج‌

- در فرض سؤال كه مدّعى صغير است و بيّنه ندارد اگر تأخير حكم، موجب ضرر باشد حاكم شرع، مدّعى عليه را قسم مى‌دهد چنانچه قسم خورد حكم به نفع او صادر مى‌شود و اگر نكول كرد، عليه او حكم مى‌شود و در فرض مزبور نمى‌تواند قسم را به صغير ردّ كند.

دعواى بر ميّت‌

س ٢٩

- شخصى فوت كرده و داراى چند نفر اولاد صغار مى‌باشد خواهر او آمده از صغار برادرش ارث پدرى را مطالبه مى‌نمايد اوّلا اين دعوى صحيح است يا نه و بر فرض صحّت آيا از تمامى دارائى و زندگى برادرش كه كارگرى و بنّايى نموده و بعد از گذشتن سى سال از فوت پدر براى خود زندگى فراهم نموده ارث مى‌برد يا فقط از آن مالى كه از پدر مانده ارث مى‌برد؟ لطفا جواب مرحمت فرمائيد.

ج‌

- مفروض سؤال كه ادّعا بر ميّت است اثبات آن محتاج به بيّنه با قسم مدّعى است‌