- شخصى مقدارى گندم بار قاطر كرده و داده به ديگرى تا ببرد در آسياب آرد كرده بياورد وقتى كه رسيده به آسياب و بار قاطر را باز كرده قاطر لگد به دهان او زده و چند دندان او را شكسته آيا صاحب قاطر و بار، كه او را فرستاده به آسياب، ضامن است يا نه؟

ج‌

- ظاهرا صاحبان بار و قاطر ضامن نيستند. بلى اگر قاطر بر حسب عادت چموش و لگد زن باشد بر صاحب بار و قاطر هر كدام كه قاطر را بدست آن شخص مى‌دهد اعلام لازم است و بر فرض عدم اعلام احوط آنست كه آن شخص را راضى كنند.

س ١٩٤

- در موضوع ديه كه فقهاء مى‌فرمايند مثلا ديه سيلى زدن بصورت كه سرخ شود فلان مقدار طلا است اگر قيمت آن را بپردازد كافى است يا اختيار با آن كسى است كه ديه مى‌گيرد بهر كدام راضى شد بايد اداء كند؟

ج‌

- لازم است آن چه شرعا تعيين شده اداء نمايد مگر آن كه مستحق ديه راضى به قيمت شود.

س ١٩٥

- اگر چيزى كه مجنىّ عليه بعنوان ديه اعضاء گرفته زائد بر مؤنه سال باشد خمس به آن تعلق مى‌گيرد يا خير؟

ج‌

- خمس به ديه تعلق نمى‌گيرد لعدم صدق الغنيمة.

س ١٩٦

- اين جانب تقريبا هشتاد سال از عمرم مى‌گذرد و فكر مى‌كنم كه از سنين جوانى إلى الآن ديه به ذمّه من آمده امّا نه ديه قتل مثلا ديه تأديب زن و بچّه از وارد آوردن ضرب بصورت و بدن به وسيله دست و يا چوب و غيره كه بحدّ كبودى رسيده و يا مجروح شده باشد در اين صورت تكليف بنده چيست و چه مقدار بايد ديه بدهم و بعضى از مضروبين و مجروحين به وسيله بنده، زنده هستند و بعضيها هم از دنيا رفته‌اند و منتظر راهنمايى حضرت عالى هستم آيا وجوه ديه متعلّق به بنده را مى‌توانم بعنوان كمك به مستضعفين بدهم و يا در امور خيريّه ديگر مصرف نمايم يا نه و فرقى بين سيد و غير سيد از مستحقين هست يا نه؟

ج‌

- در صورتى كه افراد مضروب يا مجروح را مى‌شناسيد يا اگر فوت كرده باشند ورثه‌شان را بشناسيد بايد از آنها تحصيل رضايت نماييد با دادن ديه يا با اسقاط يا مصالحه و چنانچه اصلا نمى‌شناسيد مقدار متيقّن ديه را از قبل آنها بابت مظالم عباد به فقير غير سيد بدهد