شبه عمد است اگر چه او نيز كشته شود و اگر طرف مخالف معرض نبوده خطا است و ديه بر عاقله است و هم چنين در مورد سقوط ماشين اگر تمام جهات لازمه را كه اهل خبره در رانندگى رعايتش را لازم مى‌دانند رعايت كرده و اتفاقا سقوط كرده قتل خطا است و اگر مراعات نكرده شبه عمد است و عابر مصدوم اگر خود را در وقتى جلو ماشين بيندازد كه به هيچ وجه جلوگيرى از تصادف ممكن نباشد در اين صورت سبب قتل، خود عابر است خواه عامد باشد يا غافل يا مضطرّ، نظير صورتى كه مثلا موتور سيكلت سوار به واسطه سرعت زياد باعث تصادف با ماشين گردد يا از راه فرعى به سرعت وارد راه اصلى شود و با بدنه ماشين تصادف كند و بقتل برسد. بلى اگر كسى را ماشين يا شخصى پرتاب كند جلو ماشين ديگرى در وقتى كه احتراز از تصادف ممكن نباشد و به واسطه تصادف با ماشين دوّم كشته شود در اين صورت آن شخص يا راننده ماشين اوّلى قاتل او است و سبب اقوى از مباشر است و در صورتى كه منشأ تصادف تقصير مكانيك و آهنگر باشد و راننده را مغرور كنند ضمان بر عهده غارّ است و در مواردى كه ذكر شد اگر خصوصيّات قتل معلوم باشد حكم بر آن مترتّب مى‌شود و در موارد مشكوكه احتياطا به مصالحه و مراضات عمل شود اگر چه برائت ذمّه در بعضى موارد جارى است مثل قتلى كه مردّد بين دو نفر يا بين شبه عمد و خطا باشد كه در اين صورت ديه بر بيت المال است.

س ٢٠

- زنى بچّه خود را در گهواره و نحو آن گذاشته و خود زن بخواب رفته و ناگهان بچه از بين رفته، ديه دارد يا خير و بر فرض داشتن ديه به كه بايد بدهد تا ابراء ذمّه بشود؟ حكمش را بيان فرمائيد.

ج‌

- در فرض سؤال اگر بچه به حوادث و بلاهاى آسمانى تلف شود چيزى بر مادر نيست و هم چنين اگر مثلا در معرض سقوط و افتادن نبوده و سقوط طفل مستند بخواب و غفلت مادر نباشد چيزى بر مادر نيست ولى اگر طفل در گهواره در معرض سقوط و محتاج به مراقبت و نگهدارى بوده و مادر رعايت نكرده و طفل تلف شده حكم قتل شبه عمد را دارد و ديه بر عهده مادر است كه بايد به ورثه بچّه بدهد و در اين مورد خود مادر از آن ارث نمى‌برد.

س ٢١

- شخص موتور سوارى با رفيقش سوار مى‌شوند و در سر چهار راهى با ماشين‌