- ديه بر مباشر است و چنانچه مبلغ مذكور را بگيرد گيرنده ضامن است و اگر به آمر بدهد، او نيز ضامن است و در اين صورت مالك صد تومان مى‌تواند بهر يك از آخذ و آمر رجوع نمايد و در صورتى كه به گيرنده رجوع كند و وجه را از او بگيرد او هم مى‌تواند به آمر رجوع كند.

س ٩٦

- چه مى‌فرماييد در باره مردى كه به مرد ديگر حمله كند و با ضربات چوب و مشت استخوان بينى او را مى‌شكند و هم چنين انگشت وسطى دست راست هم مى‌شكند و پس از معالجه هم بطور ناقص باقى مى‌ماند يعنى انگشت بطور منحنى (كج) باقى بماند ديه هر كدام به پول فعلى رايج ايران چقدر است؟

ج‌

- ديه شكستن استخوان بينى اگر خوب شود و عيبى در آن باقى نماند صد مثقال شرعى طلاى مسكوك است و هر مثقال شرعى هجده نخود است و در فرض سؤال كه انگشت شكسته، معيوب و ناقص شده ديه آن بيست مثقال شرعى طلاى مسكوك است و قيمت طلاى مسكوك را از اهل خبره استفسار نماييد.

س ٩٧

- چه مى‌فرماييد در اين مسأله شرعيّه كه شخصى عمدا به سه نفر سيلى زده و پرده گوششان را پاره كرده يكى از آنها مدت ده روز و ديگرى سه ماهه و ديگرى يك ساله با معالجه پزشك خوب شدند آيا ديه به نسبت مدت فرق مى‌كند؟

ج‌

- در پرده يك گوش كه پاره شود و بعدا با معالجه بهبود بيابد جانى بايد آن چه قاضى شرع براى نقصان يا زوال شنوايى در مدتهاى مذكوره معيّن كند به مجنىّ عليه بدهد و اگر عمل به مصالحه و مراضات خاتمه پيدا كند احوط و احسن است.

س ٩٨

- در نزاعى پنج نفر با كارد و چوب به فرد واحدى حمله مى‌كنند و در اثر ضربات، وى مجروح و بى‌هوش مى‌شود و پس از انتقال به بيمارستان (١) چشم ورم كرده و پس از مدتى كه بهبودى حاصل شده پلك چشم بريدگى داشته (٢) سر به عمق چهار سانت و طول حدود پنج سانت بريده شده و خون زيادى آمده (٣) دست راست بريدگى داشته به عمق چهار سانت كه چند بخيه خورده و خون زياد آمده و دست مثل اوّل كار نمى‌كند (٤) آثار ضرب و جرح با سياهى و بريدگى و آثار ديگر در پشت و شانه و گردن زياد بوده، مقتضى است ديه اينها را بيان فرمائيد.

ج‌

(١) سؤال خالى از اجمال نيست اگر بريدگى، خراش بر پوست پلك است ديه آن‌