- اگر افطار، به خوردن و آشاميدن و امثال اينها باشد و افطار به غذا يا آب حرام نباشد يك كفّاره مثل اين كه شصت مسكين را اطعام كند كافى است و امّا اگر به جماع در روز هر چند با حليله خود باشد، بنا بر احتياط لازم، بايد بعدد جماع كفّاره تكرار شود.

س ١٥

- كسى كه مظالم و كفّاره بايد بدهد آيا مى‌تواند به اولاد اولاد خود در صورتى كه در عسرت باشند بى‌اجازه حاكم شرع بدهد يا محتاج به اجازه است و اگر كسى كه انسان به او مشغول الذّمه است معلوم باشد ولى قدرت نداشته باشد كه مال را به او برساند تكليف چيست؟

ج‌

- اگر مظالم عباد و كفّاره را به اولاد و اولاد اولاد خود بدهد براى غير نفقات واجبه اشكال ندارد و احوط آنست كه با اجازه حاكم شرع باشد و اگر صاحب مال معلوم باشد و قدرت ايصال نداشته باشد تسليم حاكم شرع كند كه او به تكليف خود عمل نمايد.

س ١٦

- كفّاره يمين كه كسوه عشر مساكين است صغير و كبير در آن يكسان است حتى طفل رضيع يا نه؟

ج‌

- اقوى كفايت پوشانيدن رضيع است در كفّاره لكن احوط پوشانيدن كبار است.

س ١٧

- در مسأله مدّ طعام در ماه مبارك رمضان كه بايد نان خريده شود مثلا زيد دويست تومان پول مى‌دهد عوض يك ماه كه روزه را خورده، شخص گيرنده وجه بايد هر روز مقدارى از آن را نان خالص بخرد و بخورد يا مى‌تواند مثلا گوشت يا پنير و يا هندوانه يا ساير خوراكى را از آن پول بخرد و با نان بخورد، مستدعى است نظر مباركتان را مرقوم فرمائيد.

ج‌

- در فرض سؤال بايد گيرنده وجه به وكالت از دهنده پول نان يا گندم براى صاحب وجه بخرد و بعد از طرف او براى هر روز يك مدّ به خود تمليك نمايد و بعد از تملّك مى‌تواند آن را بفروشد و در پول آن هر گونه تصرفى بنمايد.

س ١٨

- زيدى در اثر جهل به مسائل شرعيّه كفّاره مدّ چندين ساله روزه خود را به جاى نان و گندم و برنج و نظاير اينها همه ساله مثلا پنج سال بطور نقدى به درماندگان و بينوايان پرداخت مى‌نموده حال متوجه شده كه كفّاره مدّ روزه ناشى از بيمارى، نان يا گندم و امثال اينها است و يا بايد طرف را وكيل كند كه نان و گندم را بخرد در صورتى كه فقط پول آن را