تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٨ - نخستين پايهگذار مكتب جبر شيطان بود!

*** اما داستان شيطان به همين جا پايان نيافت، او به هنگامى كه خود را مطرود دستگاه خداوند ديد، طغيان و لجاجت را بيشتر كرد و به جاى توبه و بازگشت به سوى خدا و اعتراف به اشتباه، تنها چيزى كه از خدا تقاضا كرد اين بود كه گفت:

" خدايا! مرا تا پايان دنيا مهلت ده، و زنده بگذار" (قالَ أَنْظِرْنِي إِلى‌ يَوْمِ يُبْعَثُونَ‌).

اين تقاضاى او به اجابت رسيد و خداوند فرمود:" به تو مهلت داده خواهد شد" (قالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ‌) گرچه در اين آيات تصريح نشده است كه چه اندازه از تقاضاى شيطان پذيرفته گرديد، ولى در آيه ٣٨ سوره حجر مى‌خوانيم كه به او گفته شد فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى‌ يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ‌:" به تو تا روز معينى مهلت داده خواهد شد" يعنى تمام تقاضاى او به اجابت نرسيد، بلكه به مقدارى كه خداوند مى‌خواست انجام شد (در باره معنى" إِلى‌ يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ‌" ذيل آيه ٣٨ سوره حجر به خواست خدا بحث خواهيم كرد).

*** ولى او نمى‌خواست براى جبران گذشته زنده بماند و عمر طولانى كند، بلكه هدف خود را از اين عمر طولانى چنين بيان كرد:" اكنون كه مرا گمراه ساختى! بر سر راه مستقيم تو كمين مى‌كنم و آنها را از راه بدر مى‌برم" (قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ‌) تا همانطور كه من گمراه شدم، آنها نيز به گمراهى بيفتند!.

نخستين پايه‌گذار مكتب جبر شيطان بود!

از آيه فوق بر مى‌آيد كه شيطان براى تبرئه خويش، نسبت جبر به خداوند داد، و گفت: چون تو مرا گمراه ساختى، من نيز در گمراهى نسل آدم كوشش‌