تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٦ - پاسخ يك سؤال

خداوند او را از آن مقام برجسته و موقعيتى كه در صفوف فرشتگان پيدا كرده بود بيرون كرد و به او فرمود:" از اين مقام و مرتبه، فرود آى" (قالَ فَاهْبِطْ مِنْها).

در مورد ضمير" منها" جمعى از مفسران معتقدند كه به" آسمان" يا" بهشت" بر مى‌گردد، و بعضى به" مقام و درجه" باز گردانده‌اند كه از نظر نتيجه، چندان تفاوتى با هم ندارند.

سپس سرچشمه اين سقوط و تنزل را با اين جمله، براى او شرح مى‌دهد كه" تو حق ندارى در اين مقام و مرتبه، راه تكبر، پيش گيرى" (فَما يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيها).

و باز به عنوان تاكيد بيشتر، اضافه مى‌فرمايد:" بيرون رو كه از افراد پست و ذليل هستى" (يعنى نه تنها با اين عمل بزرگ نشدى، بلكه به عكس به خوارى و پستى گرائيدى) (فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ‌).

از اين جمله به خوبى روشن مى‌شود كه تمام بدبختى شيطان، مولود تكبر او بود، اين خود برتربينى او، كه خود را در مقامى بيش از آنچه شايسته آن بود قرار داد، سبب شد كه نه تنها بر آدم سجده نكند، بلكه علم و حكمت خدا را انكار نمايد و به فرمان او خرده گيرد، و سرانجام تمام مقام و حيثيت خود را از دست بدهد، و به جاى بزرگى، پستى و ذلت را براى خويش بخرد، يعنى نه تنها به هدف نرسيد، بلكه درست در جهت عكس آن قرار گرفت.

در نهج البلاغه در" خطبه قاصعه" از امير مؤمنان على ع به هنگام نكوهش كبر و خود برتربينى چنين مى‌خوانيم:

فاعتبروا بما كان من فعل اللَّه بابليس اذا حبط عمله الطويل و جهده الجهيد، و كان قد عبد اللَّه ستة آلاف ..

عن كبر ساعة واحدة فمن ذا بعد ابليس يسلم على اللَّه بمثل معصيته؟! كلا ما كان اللَّه سبحانه ليدخل الجنة بشرا بامر اخرج به منها ملكا ان حكمه فى اهل السماء و اهل الارض لواحد

[١]:" پند و عبرت گيريد به آنچه خداوند با ابليس‌

[١] نهج البلاغه خطبه ١٩٢ طبق نهج البلاغه صبحى صالح.