شده است . عکس العمل ، مثبت و ماهیت عملش ، ماهیت تعاون است . یعنی مسلمانانی قیام کرده‌اند ، امام باید به کمک آنها بشتابد . اینجا دیگر عکس العمل امام ماهیت منفی و تقوا ندارد ، ماهیت مثبت دارد . کاری از ناحیه دیگران آغاز شده است ، امام حسین باید به دعوت آنها پاسخ‌ مثبت بدهد . اینجا وظیفه چیست ؟ در آنجا وظیفه " نه " گفتن بود . از نظر بیعت ، امام حسین فقط باید بگوید : نه ، و خودش را پاک نگهدارد و نیالاید . و لهذا اگر امام حسین پیشنهاد ابن عباس را عمل می‌کرد و می‌رفت‌ در کوهستانهای یمن زندگی می‌کرد که لشکریان یزید به او دست نمی‌یافتند ، از عهده وظیفه اولش برآمده بود ، چون بیعت می‌خواستند ، نمی‌خواست بیعت‌ بکند ، آنها می‌گفتند : بیعت کن ، می‌گفت : نه . از نظر تقاضای بیعت و از نظر احساس تقوا در امام حسین و از نظر اینکه باید پاسخ منفی بدهد ، با رفتن در کوهستانهای یمن که ابن عباس و دیگران پیشنهاد می‌کردند ، وظیفه‌اش را انجام داده بود . اما اینجا مسئله ، مسئله دعوت است ، یک‌ وظیفه جدید است ، مسلمانها حدود هجده هزار نامه با حدود صد هزار امضاء داده‌اند . اینجا اتمام حجت است . امام حسین از اول حرکتش معلوم بود که مردم کوفه را آماده نمی‌بیند ، مردم سست عنصر و مرعوب شده‌ای می‌داند . در عین حال جواب تاریخ را چه‌ بدهد ؟ قطعا اگر امام حسین به مردم کوفه اعتنا نمی‌کرد ، همین ما که امروز اینجا نشسته‌ایم ، می‌گفتیم چرا امام حسین جواب مثبت نداد . " ابوسلمه‌ خلال " که به او می‌گفتند وزیر آل محمد در دوره بنی العباس ، وقتی که‌ میانه‌اش با